تبليغاتX
موغان! آنا یوردوموز سنده نه لر وار ؟
 
 
شاعیرلریمیز

ابراهیم زاهید:

 ابراهیم زاهید خزایری 1347 اینجی گونش ایلینده موغانین گئرمی شهرینین تولون کندینده آنادان اولموش و ابتدایی اورتا تحصیلاتینی دا اؤز دوغما کندینده بیتیرمیشدیر.

او ائله یئنی یئتمه چاغلاریندان شعرلر یازماغا و موسیقی ایله ماراغلانماغا باشلامیشدیر.

موللا محمد فیضولی، سئیید عظیم شیروانی و علی آغا واحید کیمی کلاسیکلرین و یارادیجیلیغینین اوخوماسی ایله، شعر دونیاسینا قدم قویان گنج شاعیر «ابراهیم زاهید» بیلیم یورد تحصیلی آلیب و دوولت ایشینده چالیشیب و ایران-عراق ساواشیندا 6 ایله یاخین ایشتیراک ائتمیشدیر.

ایندی ابراهیم زاهید ایراندا و آزربایجاندا، تانینمیش و سئویلیب سئچیلمیش شاعیر و موسیقی چی دیر. اونون یارادیجیلیغیندا بوتون قالب لر له یاناشی، «غزل» داها اوستونلوک داشیییر. مضمون باخیمیندان دا سئوگی، محبت و اَن اساس وطنپرورلیک قونوسو داها آرتیق گؤزه چارپیر.

ابراهیم زاهیدین «آزربایجان دانیشیر» آدلی بیرینجی کیتابی 2005 اینجی ایلده بؤیوک سایدا باکی شهرینده چاپ اولونموش و یوکسک ماراغلا قارشیلانمیشدیر.

بو کیتابین تقدیمات تؤره نینده آزربایجانین اَن آدلیم خاننده لری حاجی آغاخان عبدالله یئو، تئیمور مصطفی یئو، جابیر عبدالله یئو، فیروز سخاوت، بال اوغلان اشرف اوو، صفر مممد اوو و بیر چوخ صنعت کارلار و موغام اوزمانلاری اولموشدولار.

2006 اینجی ایلده ده «غزللر» آدلی کیتابی باکیدا چاپ اولموشدور.

ابراهیمین عرصه یه گلمه گینده فیلولوقیا علملری دوکتورو، پروفسور، شاعیر ووقار احمد جانابلارینین چوخ امه گی اولموشدور. آنجاق اونون یاردیمی ایله ابراهیمین کیتابی ایشیق اوزو گؤروب و  هم ده شعر نمونه لری آزربایجان درگیلرینده آردیجیل اولاراق چاپ اولونور و موسیقی نمونه لری آزربایجان تئلئویزیا و رادیو کاناللاریندان تئز-تئز سسله نیر.

بیزده وطنیمزین آدلیم شاعیری و موسیقیچی سینه اولو تانیردان یئنی-یئنی اوغورلار دیله ییریک.

ابراهیم زاهید دن بیر نئچه شعر اؤرنکی:

دیللر  

دونیادا دیللره قیمت وئریلیـــــــب همت ایلن

هر دیلین رتبه سی تعیین اولونوب دقت ایلن

یازیلیــــــــــب دفتره قانون ایله رسمیت ایلن

اَن مکمّل دیل عرب دیر، عربســـــتان دیلی دیر

چون او دیل کامل اولارکن همی قرآن دیلی دیر

دیللرین چوخلو جهت دن باخیلیب ارزشینه

کؤکونه، تاریخینه، ایندیسینه، کئچمیشینه

باخیریق بهت ایله بیز چرخ فراقین ایشینه

ایکیـــمیـــنجی تانیــــنان دنیا دا آلــــمان دیلی دیر

حیف هیتلر کیمین اول قان تؤکن اینسان دیلی دیر

انگلیس کی بو جهان اهلی اونو بیلمه لی دیر

خارجه اؤلکه لره کیمسه گئدیب گلمه لی دیر

اون یاشیندان هامی او دیلده یازیب سیلمه لی دیر

رتبه سی دیللر آراسیـــــــــــندا اونون اون ایکی دیر

او ازلدن بشرین بوینـــــــــــونا دوشموش یوکی دیر

هله فارسلاردا آدام وار بیزه تزویر ائله ییر

فقط اؤز مکتبینی فخر ایله تفسیر ائله ییر

یئری گلدیکجه اوتانمیر بیزی تحقیر ائله ییر

ییرمی سککـــــیز بولارین دیللر ایچینده یئری دیر

ییرمی بئش پیلله او دیل تورک دیلیننن گئری دیر

"زاهیدین" سؤزلرینی ساخلا یادیندا او چاغا

سن اولارنان دئیـیشنده سینه نی گر قاباغا

سویله؛ من سوم دنیـــایم ایا حضـــــرت آغا

گؤر اوچونجو تانینان هانسی بیر اینسان دیلی دیر

او منــــــــیم دوغما آنام، آذربایجـــــــــان دیلی دیر

ابراهیم زاهید

 

dillər

 

dünyada dillərə qiymət verilib himmətilən

hər dilin rütbəsi tə.yin olunub diqqətilən

yazılıb dəftərə qanunilə rəsmiyyətilən

ən mükəmməl dil ərəbdir ərəbistan dilidir

çün o dil kamil olarkən həmi qur.an dilidir

dillərin çoxlu cəhətdən baxılıb ərzişinə

kökünə, tarixinə, indisinə, keçmişinə

baxırıq böhtilə biz çərxi fəraqın işinə

ikiminci tanınan dünyada alman dilidir

heyf hitler kimin ol qan tökən insan dilidir

ingilis ki bu cahan əhli onu bilməlidir

xaricə ölkələrə kimsə gedib gəlməlidir

on yaşından hamı o dildə yazıb silməlidir

rütbəsi dillər arasında onun on ikidir

o əzəldən bəşərin boynuna düşmüş yükidir

hələ farslarda adam var bizə təzvir eləyir

fəqət öz məktəbini fəxrilə təfsiir eləyir

yeri gəldikcə utanmır bizi təhqir eləyir

yirmi səkkiz buların dillər içində yeridir

yirmi beş pillə o dil türk dilinnən geridir

zahidin sözlərini saxla yadında o çağa

sən olarnan danışanda sinəni gər qabağa

söylə: mən sevvümi dünyayəm əya həzrət ağa

gör üçüncü tanınan hansı bir insan dilidir

o mənim doğma anam azərbaycan dilidir

ibrahim zahid



یکشنبه 3 آبان1388-22:27 |   
شاعیرلریمیز

دادمان فروزنده «دوشگون»

شاعیرین 1381 ینجی ایلده باسیلدیغی «قانادلی سسلر» آدلی شعر توپلوسونا باخاندا، اونون حاققیندا بئله یازماق اولار.

دادمان قوجابی لی فروزنده 1337 ینجی ایلده موغانین اونگوت ماحالینین قاراخان بی لی کندینده آنادان اولوب. ابتدایی مکتبی دوغولدوغو ماحالدا اوخویوب سونرا درسینی پارسا آباد و اردبیل شهرلرینده داوام ائتدیریب و سوندا خییوو (مشکین) شهرینده ایکی ایل اوخوماقلا «طبیعی» دیپلومونو آلمیشدیر.

1360 ینجی ایلده پارسا آبادین ائیتیم (آموزش پرورش) ایداره سینده اؤیرتمنلیک ایشی ایله مشغول اولور. آما سککیز ایلدن سونرا گزینش واسطه سی ایله ایشدن چیخاریلیر. اوچ ایل ایشسیز دولاندیقدان سونرا سو و ایشیق ایداره سینده ایشه یازیلیر. بو ایداره ده ده اون ایل چالیشدیقدان سونرا «تعدیل» طرحی ایله ایشدن چیخاریلیر.

شاعیر، او ایلدن بری اؤز دوغولدوغو قاراخان بی لی کندینه دؤنور و آتاسی ایله بیرلیکده اکینچیلیک ایشینه باشلاییر. دئمه لیییک دادمان بی شعرینده «دوشگون» تخللوص ائدیر.

شاعیرین آدینی چکدیگیمیز «قانادلی سسلر» کیتابیندان بیر شعر اؤرنگی:

«نرده یاخچیدی» 

خایین دوس-تانیشدان قئیرتلی دوشمان

لکه سیز یاشایان مرده، یاخچیدی

وفاسیز ائولاد دان، بی عار قارداشدان

حاصارلی تیکانلی نرده یاخچیدی

***

آجی دیر شیرین دیر بو قورغو نیظام

چیراغی صوبحه جک یانماز بیر آخشام

آغا گلیب آغا گئتمز هر آدام

کرم سیز سولطاننان، برده یاخچیدی

***

مئشه دوغسا، پَلَک دوغار شیر دوغار

تولکو میسار کول دیبینده بالالار

آدام دا وار ننه سیندن آد آلار

الیف-بئی ده، زبر-زئر ده یاخچیدی

***

ایندی ایش دَییشیب واختی–وعده نی

پول قاباغا چکیب گئده-گوده نی

آبدالی، چرچینی سورفا سره نی

تاتین کیروه لیگی کورده یاخچیدی

***

«دوشگون» دونیا یامان چاشیب قال ها قال

گئده ائل بگیدی، یولچو آغ ساققال

کیشی ذلیل اولوب آرواد کاتدا حال

بئله دونیا دوشه درده یاخچیدی.

آما 1364 نجو ایلده، یحیی شئیدا یازیب، شفق یایین ائوی وریندن یاییلمیش «ادبیات اوجاغی» آدلی کیتابدا شاعیره گؤره بئله یازیر:

دادمان فروزنده، برات اوغلو کی شعرده «فغان» تخللوص ائدیر... او 1355 دن شعر یازماغا باشلاییب. بو کیتابدا یازیلمیش شئعیرینین بیری بئله دیر:

«داغلار» 

نه سس سیز باخیرسیز آی باشی مئهلی

چاتیشان باش-باشا ناواسی داغلار

یاراشیر ووقارلا یاشاماق سیزه

یوواسیز قوشلارین، یوواسی داغلار

***

قیروولاری چیسکین دومان قار اولار

بولاقلاری پیچلاداشیب جار اولار

یامان گونده بیر-بیرینه یار اولار

«دؤنوکمز دوستلارا هاواسی داغلار»

***

سورو-سورو مارال لارین اویلاغی

قاتار-قاتار لاچین لارین یایلاغی

قوجالمایان اؤزو اوغلان خایلاغی

قیرمیزی گوللرین بویاسی داغلار

***

گئن قوجاغی مرد ایگیدلر یئتیرن

عؤمور بویو بؤیوک قودرت بیتیرن

نامردلرین یورد-یوواسین ایتیرن

اوزوندور، گودلمز سایاسی داغلار

***

گونو-گوندن آرتان واری-جلالی

اورکلرئن سیلن غمی-ملالی

دره سی، دربندی، دوزو لالالی

هر دردین درمانی، داواسی داغلار

***

آغلار گؤزون، ایتر آغی-قاراسی

سیز دئییلسیز ایکی یارین آراسی

آغلاماقدیر آیریلیغین چاراسی

یانیق اورکلرین دایاسی داغلار

***

اوجالاری آلچاقلارا گؤز اولان

کئچمیشلردن داشلاریندا توز اولان

نسیل لردن نسیل لره ایز اولان

ائللرین آبریسی-حایاسی داغلار

***

گون شاخاندا باش باجالار یاغلانار

بوز باغلایان شپه لرین داغلانار

قورو چایلار گور سولارا باغلانار

آرزولار تارلاسی-تایاسی داغلار

***

«فغان» آغلار (خان چوبانی) آرانی

جوشدو چایلار آلدی هاردان هارانی

گؤزوم سئچر اوزاقلاردان (سارانی)

قویمایین سارالا چوغاسی داغلار. 

«دوشگون» دن بیر آیری شئعیر اؤرنگی:

 «قورخورام» 

چوخ آللاتدیم اورگیمی کونلومو

ایلک سئودانین چیله سیندن قورخورام

دَییشمه رم سرد عذابا مئیلیمی

گؤزللرین هله سیندن قورخورام

***

قان قورشاغی قیلینجینا دنیزدی

ساختا گولوش ساختا کسه عزیزدی

قاشلا-گؤزون آراسیندا ایک اوزلو

خایین فیکرین تله سیندن قورخورام

***

ساچین یولدو قارا ملیک ننه مین

اود قالادی جوت گؤزونه کرمین

سن خوشباخسان آی عزیزیم نه غمین

من زامانین له-له سیندن قورخورام

***

گونو-گوندن باشدان آشان عذابین

کیم وئره جک بو دردلرین حئسابین؟

طالع ندن گوناهکاردی ثوابین

آغلی کمین جله سیندن قورخورام

***

منی چکین ائل گؤزونده چارمیخا

دوغما یوردوم بلکه چاتا شادلیغا

وطن دردین "دوشگون" وئرمز شاه لیغا

دئمز غمین شله سیندن قورخورام.



یکشنبه 3 آبان1388-22:24 |   
حئکایه

فینخیر آتیم-فینخیر

اسکی چاغلاردا بیر یوخسول عایله وار ایمیش. بو عایله نین کیشیلری چؤلده و قیز-گلین و آروادلاری ائوده چالیشماقلا چتینلیکله دولانیب-یاشاییردیلار.

چاغلار اؤتور، بو ائوین قیزلاریندان بیری زنگین و وارلی بیر ائوه گلین گئدیر. گونلر کئچیر، ائوده-ائشیکده گلینه بیر ایش تاپشیران اولمور. آخی هر ایشین اؤز قوللوقچوسو وار ایدی. اونا گؤره عایله اؤیه له رینین ایشله مه سی گرکلی گؤرونموردو. گونلر اؤتدوکجه بونو دوشونن یوخسول ائودن گلمیش گلین سئوینمه گه باشلاییر.

بیر گون سحر چاغی گلین یوخودان اویانیب، یئمه-ایچمه آیین-اویونونو ساغلانمیش(حاضیرلانمیش) گؤروب سئویندیگیندن اؤزونو ساخلییا بیلمه ییب، دیبه سؤیکنمیش ائو سوپورگه سینی گؤتوروب، اوشاقلار کیمین آت قاییریب مینیب و ائوین اوباش-بوباشینا چاپاراق آتا ائوینده چکدیگی چتین گونلری دیله گتیریب سونوندا دا دئییردی: «قینخیر آتیم- فینخیر».

سئوینجدن گؤزلری توتولموش گلین بیر آن اؤزونه گلیر، گؤرور بیر دیلنچی بو اوینادیغی گؤزون(اوتاغین) قاپیسینا سؤیکه نیب اونا باخیر.

سن دئمه گلین ائوده آت چاپان چاغ کندین گزنته سی-دیلنچیسی اولارین حایات قاپیسینی چالیر آما جاواب ائشیتمیر. قاپیلاری آچیق گؤروب سس گلن گؤزه (اوتاغا) دوغرو گلیب و گلینین او حالینی گؤروب شاشقین  باخیردی.

اؤزونو ایتیرمیش گلین گزنته دن سوروشور: سن هاچان گلدین؟ دئییر : سن آتینی فینخیردان دا.

ایندی بیری بوللوغا دوشوب یوخسا وار-دؤولته چاتیب گؤرمه میشلیک ائدنده دئییرلر: «نه فینخیردیرسان»



جمعه 1 آبان1388-19:11 |   
حئکایه

 

تانری نه ایش گؤرور؟

بیر گون بیر شاه وزیریندن سوروشور: وزیر تانری نه ایش گؤرور؟ (ائله بیل، شاه دوغرودان-دوغرویا بو سورونون جاوابینی بیلمیرمیش) وزیر بیر آز فیکیره گئدیر سونرا دئییر: قیبلئی عالم ساغ اولسون منه اوچ گون واخت بو سورونون جاوابینی تاپیم. شاه قبول ائدیر. بئله لیکله شاه وزیر بیر-بیریندن آیریلیرلار.

سحر-سحر ناماز واختی، شاه گونده کی کیمین اویانیر دسته ماز آلماق ایچین یاتاق پالتاری ایله سارایین حایاتیندا اولان حوضون باشینا گئدیر. دسته مازی آلدیقدان سونرا، حوضون قیراغیندا اوتورموش بیر گؤگ بویالی قوشا گؤزو دوشور. شاه بو قوشو بیر آن سئویر و اونو توتماغی دوشونور، اونا گؤره اگیله-اگیله گئدیب بیردن قوشون قیچیندان یاپیشیر.

قوش قاناد چالیب اوچور، شاهی دا گؤیه قالخیزیر. شاه قوشون بالاجالیغینا گؤره اوندا اؤزونو گؤیه قالخیزاجاق قدر گوجه اینانمیردی. آما شاهین آیاقلاری یئردن اوزولوب گؤیه قالخاندان سونرا قوشون آیاقلارینی دا بوشلاماغی اونوتدو. ائله اونا گؤره ده او بالاجا گؤگ بویالی قوش شاهی گؤتوروب آپاردی.

آز گئدیر-چوخ گئدیر، شاهی آپاریب بؤیوک مئشه لیگین اورتاسیندا آچیقلیق بیر یئره یاخینلاشیب سالیر و اؤزو اوچوب گئدیر.

او چاغا کیمین شاهلیق ساراییندا، دؤوره سینده سایسیز قوللوغچولاری اولاراق دونیانین هر جورا وارلیغیندان یارارلانان شاه، ایندی مئشه نین اورتاسیندا اؤزونو یالقیز و چاره سیز گؤروردو.

وئیلان قالان شاه هر یئره اوز قویور مئشه لیکدن و گؤیدن باشقا بیر یئر گؤرمور. آغاجلارین مئیوه لریندن بیر آز یئییب گونو باتیریر. هاوا قارانلیقلادیقدان سونرا، شاهین گؤزونه اوزاقدان بیر ایشیق گؤرونور. شاه آغاجلارین آراسیندان کئچه رک ایشیغا دوغرو یؤنه لیر. شاه ایشیغا چاتمادان اونو گونشین پارلاق ایشیغی ایتیریر. دئمه لی شاه گئجه نی سحره کیمین یول گئدیب. یورغون-آرغین اولدوغو یئرده یاتیب دینجل مک زوروندا قالیر. شاه او گونو ده باتیراندان سونرا گئنه ایشیغا دوغرو یولا دوشور. سونوندا، دان یئری آغاراندا شاه او ایشیغا چاتیر.

او ایشیق گلن یئر بؤیوک بیر شهر ایمیش. اونون بؤیوک قاپیلارینی قاپیچیلار باغلییاندا شاه سسله نیر: دایانین من چؤلده قالمیشام. قاپیچیلار اونو شهره آلیب قاپیلاری باغلاییر لار. شاه قاپیچیلارا آج اولدوغونو و پولسوز اولدوغونو دئییر. قاپیچیلارا یئمه گین صالاواتا اولدوغونو بیلدیریرلر.

شاه شهر ده گزیب دولانیر و هر نه یین صالاواتا اولدوغونو دوشونور. بئله لیکله آز زاماندا شاه اورادا یاشایان جاماعاتا قوشولوب اؤزونه ائو دولانیشیق قوروب و اورانین یاشایانلاری کیمین یاشاییر. آیلار-گونلر اؤتور، شاه بازارداکی توکان قونشوسونا ائولنمک ایسته دیگینی سؤیله ییر. قونشو بئله دئییر: هر گون ناماز واختی مچیده گئدرکن ناماز قیلانلارین باشماقلارینا فیکیر وئرشن اورادا بیر نئچه جوت خاتون باشماقلاری دا اولور. او خاتونلار ائولنمک ایسته دیکلری ایچین باشماقلارینی اورادا چیخاریرلار. سن او باشماقلارین بیر جوتونو گؤتوروب ساخلاسان اونون یییه سی سنین له ائوله نه جک.

شاه بیر گون نامازدان سونرا او باشماقلارین بیر جوتونو گؤتورور ساخلاییر. سونوندا باشماق یییه سی قالیر و بیر نئچه آدام اولماقلا شاه او خاتونلا ائولنمه گینی سؤیله ییر. خاتون دئییر: «ردّه»* سؤیله مه مک شرطیمی قبول ائدر سن سه، سنین له ائولن مه گه راضی یام.

شاهدا اونون شرطینی قبول ائدیب بئله لیکله ائوله نیرلر. گونلر بئله خوشلوقلا کئچیردی. بیر گون یای هاوالاریندا گونون ایستی سی دولانیشیغی چتینلشدیرمیشدی. شاه توکاندان ائوه گلرکن دئییر: آرواد بو گون نه یامان ایستی دیر. آرواد دئییر سنه نه وار؟ یارادان اؤزو بیلر و دالیسیجا شاها دئییر سن «ردّ» سؤیله دین، شرطیمیزی پوزدون، من سن ده قالمیرام گئدیرم. شاه یالوار-یاخار ائدیر بیر داها «ردّه» سؤیله مه مگینه سؤز وئریر. آما زامان کئچیر، شاه وئردیگی سؤزو اونودوب ایکینجینی اؤتوب اوچونجو دؤنه تانرینین ایشینه قاریشیب «ردّه» سؤیله دیگیندن سونرا خاتون بوشانماقدان اؤتورو شاهی محکمه یه آپاریر.

محکمه اونلاری بوشاییر و شرطینی پوزدوغو ایچین شاهی آسیلماغا محکوم ائدیر. جللادلار شاهی اؤلدورمک دن اؤتورو شهردن چؤله چیخاریرلار. جللادلار شاهی سویوندوروب اونا سون سؤزونو دئمه گه ایمکان وئردیلر. اودا اولو تانری ایچین ایکی رکعت ناماز قیلماغی سئچدی. نامازدان سونرا سون دؤنه گؤزون سوزوب دونیایه-عالمه باخماق ایسته دی. آما لاپدان، اونو ایلک دؤنه اورالارا گتیردیگی گؤگ بویالی قوشا ساتاشدی. جللادلارا او قوشو توتماق ایسته دیگینی بیلدیریب یالواردی. جللادلار گولولر و بیری دئدی: سنی اؤلوم گؤزله ییر سن قوش توتماق ایسته ییرسن، گئد توت. شاه اگیله-اگیله گلیب بیردن قوشون قیچلاریندان یاپیشدی.

قوش قاناد چالیب گؤیه اوجالدی، آز-چوخ گئتدیکدن سونرا شاهی اؤز سارایینا گتیریب چیخارتدی. و اونو سارایین ایچینده کی حوضون قیراغیندا، ایلک اؤنجه گؤتوردوگو یئره قویدو. شاه گؤردو گئدنده یئرده قالدیغی باشماغی یئرینده دیر. اونو گئییب ائوه ساری گلدی. بیر آز اوجا سسله دئدی: نه یاتمیسیز دورون گؤرون نه لر باش وئریب. شاهین آروادی دوروب دئییر ساده جه ناماز واختی دیر. سن هئچ بئله های سالمازدین نه اولوب؟ شاه سوسور. بیر آز اویان-بویانا، و اینینده کی پالتارا باخیر هئچ زادین دییشمه مه سینی و هر شئیین اؤز قایداسیندا اولماسینی گؤروب و بورالاردا زامانین کئچمه مه سینی گؤروب، اولوب-بیتن لری دوشونوب سوسدو.

شاه نامازینی قیلیب ایش یئرینه گلدی، بیر آزدان سونرا وزیر ده گلدی. شاه دئدی وزیر نییه گئج گلمیسن؟ وزیر دئدی قیبلئی عالم ساغ اولسون من گونده کی چاغ گلمیشم سن تئز گلمیسن سونرا گؤتوروب دئدی: قیبلئی عالم ساغ اولسون دونن بیر سورو سورموشدون، من اونو اوچ گونده یوخ بیر گونده فیکیرلشدیم تاپدیم. سویله یه بیلرم می؟

شاه دئدی: وزیر بو سورونون جاوابیگرک دئییل هر شئیی اؤزوم بیلدیم.**

*طبیعتین-دوغالین بیر سؤزله تانرینین یاراتدیغی قایدالاری بوشونا ندنسه مک.

**بیزیم بوتون ناغیللاردا شاه بیر سورونون-ایشین جاوابینی-چؤزومونو بیلمه ین ده وزیردن عاغیللی و دوشونجه لی آدام تانیمادیغینی گؤرموشوک. دئمه لی وزیر شاه بیلن لری و اوندان باشقالارینی دا بیلیر. بو حئکایه ده شاه اؤز گؤردویونو دئدی. گؤره سن وزیر نه دوشونوردو ؟؟ اونو بیلن اینسان...



سه شنبه 6 مرداد1388-20:57 |   
اویونلار

اؤکوز کسمه

بئش-آلتی آدام دؤوره اوتورور. بیر نفرین گؤزون بیری یومور. گؤز یومان اؤکوز کسیر و گؤزو یومولان اونو پایلاییر.

گؤزو یومان آدام گؤزو یومولاندان سوروشور بیز بیر اؤکوز کسمیشیک اونو پایلاماق ایستیریک، من سندن سوروشاجام اونا-بونا نَیین وئریرسن؟ سنده بیر اویه سین دئمه لیسن.

اؤکوز کسن، گؤزو یومولاندان سوروشور، اونا نَیین وئریرسن؟دئییر:

باشین

-اونا؟

قارینین

اونا؟

قویروغون

اونا؟

دریسین

...

گؤزو یومولان پای وئرنده آداملاری تانیماسین دئیه، اؤکوزو کسن هامینی بیر-بیر، حتی گؤزو یومولانین اؤزونو بئله گؤرسه ده رک "اونا نَیین وئریرسن؟" سؤزونو ایشله دیر. بئله لیکله گؤزو یومولان تانیمادان هر کیمسه یه اؤکوزون بیر اریه سین وئریر.

گؤزونو آچاندان سونرا هر کیمسه یه و اؤزونه هنکی اؤیه نی وئردیگی بیلینیر.

سونرا کتدن بیر آهیل (موللا نصرالدین کیمین) آدامین آدینی چکه رک هر کیمسه اؤز دیلی ایله اؤز آدیغی اؤیه نی اونا سؤیدورور.

منیم دریمه ..............

منیم قویروغوما............

و بئله لیکله اویونچولار شنله نیب گولوللر و اویون بیتیر.



شنبه 6 تیر1388-0:31 |   
یئر آدلاری

اؤن سؤز

«... بئله آدلار آذربایجان تورپاغیندا یاشایانلارین کیم لیگینی ده اوزه چیخارماغا یاردیم ائدیر. تاریخی آدلار تکذیب ائدبلمز دلیل لر دیر، تاریخین جانلی، یاشاری، قوجامان، دوغرو دانیشان شاهیدلری دیر. یئر، قالا آدلاری ایله باغلی دئییلن لردن بیر داها گؤرونور کی، تاریخین آغلی-قارالی گونلرینی، فیکیرلر گؤروشلر، ایناملار عالمینده کی سیلاحلی، سیلاح سیز ووروشلاری گؤرموش بو آغ ساچلی آدلار ایستر قاراباغدا – آرساق دا، ایستر تبریزده، ناخچیوان دا، شکی ده (ساقا-شئن ده)، چیراق قالادا – سیراق قالادا، ایستر سه ده گنجه و اونون چئوره سینده، بیر سؤزله آذربایجاندا چوخو اسکی لر له سسله شیر و آذری دیلی [آذربایجان-تورک دیلی] ایله باغلی دیر. دلیل لر آیدینلاشدیریر کی، یئر، داغ، قالا و سایر [باشقا] آدلارین لاپ اسکی سی ده، نسبتاً یئنی سی ده اورادا یاشایان خالقین-آذری لرین [آذربایجانلی لارین] سوی کؤکونده دورانلارین تفککورو، دونیانی درک ائتمه سیله سسله شیر.»*

دوغرودور، بو آدلارین آنلامینین کؤکو تاریخیمیزین درینلیییندن خبر وئریر و بو آنلاملار تاریخین هر-هانکی دؤنه مینده و نییه او آدین قویولماسی ندنینی آپ-آیدین گؤرسه دیر. اؤرنک ایچین "تولئییر" کندینین آدینی چکمک اولار. بو کند گئرمینین گونئیینده اوجا داغلارین اَتَیینده یئرله شیب. بو آد اوچ بؤلومدن دوزه لیب: "تو":داغ و "اولو":اوجا و یئر دئییلیدیی آنلامی داشیییر. دئمه لی تولویئر/تولئییر اوجا داغلیق دا اولان یئر آنلامیندا اولور و گؤروندویو کیمین بو کند اوجا داغلارین قوینوندا یئر سالیب. آما ائله آدلاردا واردیر، آدینین درین آنلامی اولا-اولا اوزده بیر آیری آنلام داشییرلار. اؤرنک ایچین "آل قان اوو" کندینین آدینی دئمک اولار. "آل" ، "قان" و "اوو" سؤزلرینین آیری-آیری هر بیرینین آنلامی اولسادا اوزده آیری بیر آنلام داشییر. "آل قان اوو" "قیزیل قانا باتمیش اوو" آنلامی وئریر.

پهلوی دؤورینده دییشیلمیش و ایندی دؤولت اورگانلاریندا آدلانان آرابیر کند-شهر و یئر آدلاریندان باشقا خالق آراسیندا سؤیله نن آدلارین کؤکونو آختارماغا، گرک تورک دیلینین کئچمیشی و کؤکونده گزیشه سن. دئمه لی اوزده باشقا دیله اوخشارلیق آدامی آلدادیب آختاریشدان قویمایا. اؤرنک ایچین بیزده "نار" یئمه لی شیرین بیر مئیوه دیر. آما بو سؤز عربجه "اود" دئمک دیر. باشقا یئر و کند آدلاریندا بئله اؤرنک گتیرمک اولار. "شاق/ساق ار اوو" گئرمینین کندلریندن بیری دیر آرالیق دئییمینده "شکر اوو" دئییلیر و اوزده اولان یانلیش اوخشارلیغا باخیب "شکراب" فارس سؤزونه چئویریبلر. آسلاندوز ایله خدافرین آراسیندا آراز قیراغیندا یئرله شن "آس-قان-لی/لو" قصبه سنین آدینی اوزده یانلیش اولاراق فارس سؤزونه اوخشادیب "اسکانلو" یازیبلار. بئله-بئله یانلیشلاردان نئچه کیتاب یازماق اولار. اما بئله کیتابی یازماقدان اؤنجه بیز یاشادیغیمیز آتا-بابا یوردوموزون اصیل و اولولاریمیزدان قالان آدلارینی اونوتمایاق و اونودولموش اولسادا یئنی دن جانلاندیراق و خالق آراسیندا اصیل آدی دئییل سین. بو آدلار بیز بیلمه دن بیزی شانلی کئچمیشیمیزه باغلاییر. ایندی ده بیلمه سک بیر زامان اؤزونده تاریخ داشییان بو آدلارلا کئچمیشیمیزی دوشونه جه ییک. بونلار بیزه امانت دیر. امانتی هئچ اولماسا اولدوغو کیمی گله جک نسیلیمیزه ساخلایاق.

*میر علی سئییداوف/آذربایجان خالقینین سوی کؤکونو دوشونرکن/ چئویرن: رحیم شاوانلی.

آسلاندوز (Aslan düzü)

 آسلاندوز، توركجه «آسلان» و «دوز» يا «دوزو» سوزلريندن يارانيب، بئله ليکله «تورکجه آنلامي آسلانلار دوزو اولماليدير». (ارشادي فر،1379،ص34) بورايا، کئچميشدن ايگيد و آسلان کيمي اينسانلارين ياشاماسينا گوره بوآد وئريليب. بورانين آدينين دوزگون يازيلما فورماسي «آســـلان دوز» دير و دولتي يازيلاردا آرادا، يالنيش اولاراق اصلاندوز کيمي يازيلير. (ابراهيمي؛ پژوهشي در جغرافياي مغان، ص 273)

 



دوشنبه 4 خرداد1388-23:3 |   
یئر آدلاری

آرانچي (Arançi)

"آران" و يا "ارن" سؤزو اصيل تورک کلمه سي "ار" ين جمعيدير و "آن" قديم تورک ديللرينده اسمين جمع علامتلريندن بيري اولموشدور. بوگون بو سؤز هم "ار"، همده "ارن = آران" شکلينده، آنجاق جمع دئييل، مفرد معنادا ايشله نير. (پروفئسور زهتابي؛ ايران تورکلرينين اسکي تاريخي، بيرينجي جيلد، صحيفه 51)

اوستاد بهزادي (آذربايجان ديلي نين ايضاحلي لوغتي جيلد 1 ص 96- 95) «آران چي» سؤزو ايله باغلي بئله يازير. 1- يايدا يايلاغا کوچمه ييب، اؤز تصرروفاتيندا قاليب ايشله ين کندلي // آران يئـرلرده ياشايان آدام. 2- کئچميشده آران دان داغا (يايلاغا) شئي داشييان، مال گتيريب ساتان و اورادان آغارانتي آليب آپاران آدام. او رحمتليک «آران» سوزو ايله ده باغلي بئله يازيب؛ يايلاق يئرلره نيسبتن آلچاق و ايقليم جه ايستي اولان يئرلر. دوزنليک (داغ موقابيلي) آذربايجانين اساس آران يئرلري موغان، قاراباغ، شيروان و ميل دوزلري حساب اولونور. يايدا آران چوخ ايستي اولور. بو سؤزله باغلي بئله بير باياتي وار؛

عزيزي يم باغ ايلن                 باغجا ايلـــــن باغ ايلن

دئدين آراندا گؤزله                 يولون سالدين داغ ايلن

آنار رضا «ده ده قورقود دونياسي» کيتابيندا "آران" سؤزو ايله باغلي يازير: «آران سؤزو ايندي کي زامانا قدر آذربايجان ديلينده ايستي يئر، دوزَنگاه معناسيندا حفظ اولونور. "آران" سؤزو قديم تورک ديللريندن باشقا هئچ بير شرق ديلينده مشاهيده اولونماييب».( آنار رضا؛ ده ده قورقود دونياسي، کوچوره ن، محمدي، ص 22)

[[اوزمانجا دا اولماسا سایین اوخوجولاردان عوذور دیله یه رک اورک سؤزو کیمین «آران»-لا بئله بیر آرتیرما یازماق ایسته ییرم:

رحمتلیک میر علی سئییداوف «آذربایجان خالقینین سوی کؤکونو دوشونرکن» کیتابینین 109 –ونجو صایفاسیندا یازیر؛«... "آران" یئر آدی یارانارکن اونون تورک دیللرینده کی "چمن لیک" ، "دوزنلیک" ، "ایستی یئر" ، "مال-قارا حیطی" آنلامی اؤن پلانا چکیلمیشدیر. دئمه لی همین یئر آدینی یارادان خالق اساساً اورانین یئر عواریضینی، اقلیمینی گؤز قارشیسینا گتیرمیشدیر. تورک دیلینده اولان آران //aran یئر آدی و چوخ آنلاملی سؤزونون میلاد دان اول آذربایجاندا ایشلنمه سی و اونون ائرانین ایلک عصرینده افسانه وی شخصیت له باغلانماسی گؤستریر کی بو آدی یارادانلار اسکیدن بو تورپاقدا یاشامیش –ترک – ترک دیللی قبیله لر دیر.»

بیز بیلیریک بیر جغرافیا باخیمیندان، بیرده کی سیاسی باخیمدان یئر آدی واردیر. سیاسی باخیمدان اؤلکه لری اؤرنک گتیرمک اولار. زامان سوره سینده، هر واسطه ایله بو اؤلکه لردن آیریلیب باشقا اؤلکه یه قوشولموش جغرافیا آدی اولمایان پارچالار، داها اسکی آدلا یوخ ایندیکی آدلا تانینیرلار. آما جغرافیایی یئر آدی آلان بؤلگه لر، نئچه پارچا اولسالاردا، او باخیمدان، آدلاری تاریخ بویو اوستونده داشینیر.

آرا-سیرا بعضی کیتابلاردا گؤرونور آرازدان اوتایا آذربایجان آدینی وئرمک دن چکینیب، بعضی عرب و آوروپا تاریخچیلری و سیاح لارینا استناد ائده رک "آران" دئییرلر. بؤیوک آذربایجانین اؤز ایچینده نئچه-نئچه جغرافیایی یئر آدلاری واردیر. او جمله دن: قارا داغ، موغان، قاراباغ، آران و ... یئر آدلارینی چکمک اولار. بو او دئمک دئییل کی بو را موغاندیر آذربایجان دئییل، بورا آراندیر آدربایجان دئییل. بلکه بئله آدلارین اولماسی گؤروندویو کیمین آذربایجانین بؤیوک اولماسینی و اونون ایچینده اولان چئشیتلی اقلیملری و بو اقلیملر له باغلی (یوخاریدا دئییلدییی کیمی) اولان بؤلگه لری و یئر آدلارینی گؤرسه دیر.

دئمه لی آرازدان اوتا آران دئییل، بلکه آذربایجاندیر و او آذربایجانین ایچینده اسکی دؤوورده، موغان کیمین، آران ((کورون ساحیلیندن ایندیکی شاماخی یا قدر)) آدلانان جغرافیایی بیر بؤلگه اولوب.

ایندی ده بوتون آذربایجاندا داغین ترسینه (عکسینه) ایستی و آلچاق اولان یئره "آران" دئییلیر.]]



شنبه 2 خرداد1388-0:11 |   
علی داشی

علی داشی-علی چاپی

... کندینده، اوجا قایالارین اؤنونده علی داشی آدلی بیر یئر وار. اوردا اوستو سیمانلانمیش بیر داش وار و باشینا یازیلیب : امام علی حضرت لرینین آنما یئری (محل توسل امام علی).

اورا قوتسال ساییلیر. اوزاقدان-یاخیندان اورا نذیرلر ائدیلیر و گتیریب اوردا پایلانیر.  اوردا اولان داشین اوستو یازیلی ایمیش. گؤروندویونه گؤره او داش یئر ییه سینین یئرینین یاخچی اکیلمه سینه انگل تؤره دیرمیش. اونا گؤره یئر ییه سی اونو یئریندن اوینادیب دره یه هئلله دیر. گئجه یاتیر یوخودا گؤرور بیر نئچه آدام اونون جانینا داراشیبلار دئییرلر. او داشی نییه هئللتدین؟ نئجه هئلله دیبسن گئد اوجور قایتار یئرینه. او کیشی ساباح تیکه لن میش داشلاری یئرینه قایتاریر و آیریدان داغیلماسین دئیه اوستونو سیمانلاییرلار.

ایندی علی داشیندان یوخاری قایانین اؤزونده علی چاپی آدلی بیر یئر وار. اورا بو آدی وئرنلر اینانیرلار امام علی حضرت لری اؤز قیلینجی ایله او قایانی چاپیب (یاریب) و اونون بیر پارچاسی آشاغا هئلله نیب کی ایندی علی داشی آدلانیر.

دئییلدیگینه گؤره علی چاپی آدلی قایانین اوزه رینده اولان چئشیتلی شکیللر، ایندی بیر زادا اوخشاماسا دا، جانلی تاریخیمیز کیمین آدامی دوشوندورمه گه باشلاییر.

دئمه لییم بو کند ده «اووشون بره» آدلی بیر یئرین یاخینلیغیندا اوستونده یازی قازینتیسی اولان قوچ داش وار ایمیش چوخ تأسف اون بئش-ایگیرمی ایل اؤنجه آپاریلیب. بونلار بیزیم ایندیلیگیمیزی کئچمیشیمیزه باغلایان زنجیرین پاخلالاری دیرلار. بو پاخلالاری بیر-ایکی دوزن اولسا، چوخلو اوزن وار.



سه شنبه 29 اردیبهشت1388-19:27 |   
ایلان

ایلان

ایلانین، قوش یومورتداسینی و توتا بیلدیگی بالاجا جانلی لارین یئمه سینی آز-چوخ گؤرنلر ده اولسا، ایلانین تورپاغدان قیدالانماسینا، اینانانلار دا وار. دئییرلر ایلان گونده بیر یول دیلین تورپاغا وورور. حتی بو ایشده یاوانلیق ائدیر و دئییر تورپاق قورتارار.

بعضی-بعضی حئیوانلارین ضررلی و ضررسیزلیک باخیمیندان، ایمامنان و یئزیددن اولماسی دوشونولور. او باخیمدان دئییرلر ایلان یئزیددن دیر. بو دئییلن لری دوشونرک بئله بیر ایفاده وار.

ایلانی گؤره نه نهلت

گؤروب اؤلدورمه یه نه نهلت

اؤلدوروب باسدیرمایانا نهلت.

دئییرلر ایلانین حتی باشینی دا اَزیب اؤلدورسن، آیی گؤرمه یینجه جانی چیخماز. بیزیم موغانین هم داغلاری همده دوزنلیکلری چوغ ایلانلیق اولوب. اونونلا باغلی آغیلا باتماز شئی لر سؤیله نیلیر. بیزیم داغلاردا قانادلی ایلانلار گؤرن اولوب. بیرده قیرخ ایل اؤنجه موغان دوزنلیکلرینه سئیره چیخان بابالاریمیز، گون اورتانین ایستیسینده ایلانلارین فیش چالما سسلری اؤروشو گؤتورمه سینی سؤیله ییرلر. ایلانی اینجیتمه سن او آداما دیمز. بئله بیر سؤز اولا-اولا گئنه اونو دوشمن سانیرلار. ندنسه مال-داواردان باشقا بوردا یاشایان اینسانلاردان، ایلانین آجی زهرینه توش گلن و اوندان آغری آجی چکن و حتی اؤلن اولوب.

بورالاردا یاشایان ایلانلارین بیر نئچه سینین آدینی بئله چکمک اولار:

1- قیزیل ایلان: اوزونلوغو بیر مئتیر یاریم دؤوره سینده اولور. بویاسی توتقون قیرمیزی و قارینین آلتی آچیق ساری دیر. باشی بالاجا اولور، بوغازی اینجه و اورتاسی یوغون اولور. چوخ زیرنگ و کینلی اولور. اونو اینجیت سن یا یولداشینی اؤلدورسن گودوب آدامی چالماق ایستر.

2-تالخا ایلان: اوچ-دؤرد قاریش بویوندا زهرلی و زیرنگ ایلاندیر.

3-یئل مار ایلان: بو دا زیرنگ اولدوغونا یئله بنزه دیبلر.

4-اوخلو ایلانی: نزیک و اوزون اولدوغونا اوخلو (چؤرک یایان نزیک آغاج)-ا اوخشادیبلار.

5-کور ایلان: بو ایلانین او اوج-بو اوجو قویروق کیمین بیر آز بوروق و اورتاسی یوغون اولور. اونا گؤره قویروغو باشیندان سئچیلمیر. بو ایلان گون باتان چاغی یول قیراغیندا-زاتدا چوخ اولاردی و او واختلار مال-داوار ائوه گلن چاغ اولدوغونا، اونو تاپدایان حئیوانلاری چالیر.

6-بوز ایلان: یوغون و بویو اوزون اولور، یایدا بوزارمیش اوتلارین بویاسیندا اولور. بویاسی یای تورپاغینا دا یاخین اولدوغونا گؤره اونو یئرده گؤرمک چتین اولور.

7گورزه: ایللنمیش ایلان کی دای یئریندن آرتیق ترپه نه بیلمیر. بئله ایلانلار یئرده قازیلان کانلاردا یاشاییرلار و او کانین ایچینه گیرن جانلی لاری توتوب یئییر لر. گورزه کانین آغیزیندان اوزاقلاشمیر و آرادا چیخیب اونون آغزیندا اؤزونو گونه وئریر.

8-چایان:بونون حاققیندا بیر شئی دئمک یئتر: بیری بیرینه ادبسیز لیکله چیمخیرا-چیمخیرا جاواب قایتاراندا دئییرتر: ندی چایان کیمین چالیرسان. منجه چایان آتیلان و اوچان ایلاندیر.

...

یای یازین ایستی چاغلاری چوخ اولارلار. نه قدر سودان اوزاق یاشاسالار زهرلی اولارلار. بیرده کی زهرلی ایلانلارین باشلاری بالاجا و بوغازلاری اینجه اولور. بئله ایلانلار زهرلی اولسالاردا گؤزل گورونورلر.اونا گؤره چوخ اینجه بئللی و اوزون بویلو آداما دئییرلر: ائله بیل ایلان بوغازیندان چیخیب.

 دئییرلر ائله ایلان وار سویون نه اولدوغونو بیلمیر. ائله سی وار هر یاغیش یاغاندا آغزینی گؤیه آچیر و بیر دامجی یاغیش آغزینا دوشور. ائله سی ده وار گونده بیر یول سو ایچیر.

ایلان چالان آداما چوخ قاتیق ایچیردرمیشلر. و اونو یویروگه قویوب، فیرلادیب قوسماق زوروندا قویارمیشلار. و بیرده ایلانین دیشلرینین یئرینی چرتیب سوروب توپوررمیشلر سوندا یئرینی آیرانلا یوارمیشلار. بئله لیکله زهری کسردن سالارمیشلار.

ایندی آز اولماسینا باخمایاراق اون-اون بئش ایل اؤنجه چوخ اولاردی حتی کند ائولرینده گلیب یووا سالاردی. کندلیلر اونو ائودن اوزاقلاشدیرماق دان اؤتورو ایلانی اووسون ائده بیلن بیر سئیید آدام چاغیریردیلار.

سئیید بیر شئی لر اوخویوردو ایلان اؤزونو گؤرسه دیردی و ائوی ترک ائدیردی. سئیید دوعانی اوخویاندان سونرا اؤنونده اولان سو کاساسنین ایچینه بیر چیمکه توپوروردو و او سویو ائوده یاشایانلار ایچیردیلر و بئله لیکله ایلانین اونلارا زفر یئتیرمه مه سینه اینانیردیلار.

اووسونلو سئیید اؤلنده، اونون تورپاغی اوجاق اولوردو. ایلان چالان آدامی یاخچیلاشماقدان اؤتورو اوجاغا گؤتوروب اورانی زیارت ائتمه سینی ایستیردیلر. بیرده او تویپاقدان بیر آز گؤتوروب بارماغین بیر بوغونو قدری چیتین آراسینا تؤکوب، آغیزینی تیکیب، ساپ قوشوب کئییمه آدییلا بویوندان آسلاردیلار. اینانیردیلار کیمین بوینوندا کئییمه اولسا اونا ایلان دیمز. حتی سئودیکلری مال-حئیوانین دا بوینوندان کئییمه آسلایان اولوردو.

ایلانی اووسونا سالسالاردا، اودا چمی دوشن چاغلار اینسانلاری اووسونا سالیردی. چوخ ائشیتمیشیک ایلان آداما بیر دؤنه باخماقلا او آدامین گؤزو گؤره ییب و بیر نئچه دیقه (دقیقه) گؤزو آچیلینجا اولدوغو یئرده دایانیب.

ایلان هر یئرده گزیب دولاشسا دا چوخ اولدوغو یئرلری یئرلی آداملار یاخچی بیلیرلر. حتی ائله یئرلر وار ایلانین آدی ایله باغلی دیر. بئله یئرلر دن بیری بیله سووار شهرینده اولان ایلانجیق تپه سی دیر.

ایلان ووران آلا چاتی دان قورخار.

ایلان سوموگو کیمین دیر: بیری یئتیم مالین یئینده دئییرلر ایلن سوموگو کیمین دیر نئجه یئییرسن.



سه شنبه 29 اردیبهشت1388-19:0 |   

نئهره چالخاماق

چوخلو یاز آیلاریندا ساغینی اولانلار سوتو آخشام سریرلر. دئمه لی سریلن سوتون یاغی و قایماغی سوتون اوزونه قالخیر. ساباح اونون اوزونو ییغیب قاتیق چالیرلار. بئله قاتیغا اوز-گؤز üz-göz قاتیغی دئییرلر. قاتیغین آز-چوخلوغو ایله باغلی، آرادا گؤرورسن بئله قاتیغی نئچه گون دال با دال چالیب بیر نئهره اولونجا توپلاییرلار.

بیر گون ساباح تئزدن دوروب بولاغا یا قویو اوستونه نئهره سویونا گئدیرلر. نئهره سویونا گئده نی بیری گؤرمه مه لی یا قارشیسینا چیخمامالی دیر یوخسا آیاغی آغیر اولان آدام اولسا نئهره نین یاغی آز دوشر یا آیاغی یونگول اولسا یاغ یاخچی دوشر. سویو حاضیر اولان نئهره نی سحر-سحر گون قیزینجا چالخاییرلار.

نئهره نین سویونو تؤکوب، اوز-گؤز قاتیغینی اونون اوستوندن نئهره یه تؤکورلر. مال داوارین قارینین بیر پارچاسی اولان سَله آدلی بیر دیلک له نئهره نین آغیزینی باغلاییرلار. اونون آلتینا یوموشاق بیر شئی آتیب نئهره نی چالخاماغا باشلاییرلار.

نئهره نی چالخایان آنا-باجی لار چوخلو نغمه لر اوخویاردیلار:

نئهرم گل-گل-گل

یاغین مر-مر داشیی جا

آیرانین گؤز یاشیی جا

...

نئهره نین اوستوندن بیر بالاجا دلیگی اولور. نئهره چؤپو آدلانان چؤپو او دلیکدن نئهره نین ایچینه سالیب، نئهره نین گلدیگینه باخیرلار. چؤپه چوخ و دن-دن یاغ یاپیشاندا دئییرلر نئهره گلیب. دئمه لی یاغلا آیران آیریلیب. بئله اولان کیمین، بیر نئچه یئکه قازان قویوب نئهره نی اونلارا بوشالدیرلار. سونرا بیر قاشیقلا آیرانین اوزونه دوران یاغلاری بیر یئره توپلاییب، گؤتوروب آیری بیر قابا قویورلار. بوتون یاغلاری آیراندان آییریب بیر-بیرینین اوستونه اؤزده ییب یاپیشدیریرلار.

حاضیرلانان یاغی یئییرلر، یا ساتیب باشقا شئی لر آلیرلار یوخسا اونو دوزلاییب قیشدا ایشلتمه گه گؤره، دَیمک دن اؤتورو بارداغا آتیب آغیزینی باغلاییرلار.

نئهره نی اؤنجه ایستی سو ایله سونرا سویوق سو ایله یویوب-تمیز له ییب آغیزی اوستده سونراکی گونلرده ایشلتمک دن اؤتورو بیر یئره قویورلار.

سوت دییشمک

یاز آیلاریندا اوتلاقلارین بوللوغونا گؤره مال-داوار چوخ ساغیلیر. دئمه لی مال-داوارین سوتونون بوللوغو ائله یاز آیلاریندا اولور. قارا مال گونده ایکی دؤنه، بیر سحر-سحر بیرده آخشام باشی ساغیلیر. قویون-کئچی گونده بیر دونه، بیچینچی ناهارینین واختی داوار اؤرودن قاییداندان سونرا ساغیلیر. گونو-گوندن هاوالارین قیزیشدیغینا گؤره ساغیلان سوت بیر گوندن آرتیق قالاندا نئجه لیگینی ساخلییا بیلمیر.(اؤزو گلدی اولور). بیر یاندان دا ساغیلان سوتو، پئندیر توتماق، قاتیق چالماق و یاغینی توتماق گرکدیر. سوت آز اولاندا یئترینجه بو ایشلره یارامیر. ساغینی-سوتو آز اولان نه ائتمه لی دیر؟

ساغینی آز اولان آداملارین ایکیسی یا بیر نئچه سی یانلاشیب بیر-بیری ایله سوت دییشیرلر. نوبا و اؤلچو ایله سوت بیر و یا نئچه گون قونشولارین بیرینده اولور و بیر یئره توپلانان سوت پئندیر توتولور، قاتیق چالینیر یوخسا یاغیندان اؤتورو چالینان قاتیغ نئهره یه آتیلیب یاغی توتولور.

شور – قوروت

نئهره دن چیخان آیرانی، بیر ایش گؤرمه دن ایچمه گه قوللانماق اولور. اما گونلرین ایستی اولماسی و آیرانین چوخ اولماسی اونو چوخ ساخلاماغا ایمکان وئرمیر. بئله گونلرده آیران قالاندا قیجغیریر qıcğırır و آجیلاشدیغینا گؤره ایچمه لی اولمور. اونا گؤره آیرانی بیر یئکه قازانا قویوب چورودوب شور şor دوزلتمک دن اؤتورو اوجاغا قویورلار.

آیران اوجاقدا بیر آز قالدیقدان سونرا چورویوب شورا چئوریلیر. قازانی اوجاقدان گؤتوروب بیر یانا قویورلار بیر آز سویور. سونرا شورون سویو آیریلماقدان اؤتورو اونو سوزگجه تؤکوب بیر یئردن آسلاییرلار. شورون سویو بیتدیکدن سونرا اونو دوزلاییب موتالا تؤکورلر و او دگدیکدن سونرا قیشدا یئییرلر.

شورو تزه-تزه یاغا دا قاتیب یئیه نده چوخ تاملی و یئمه لی اولور.

شور چوخ اولاندا اونو دوزلادیقدان سونرا بالاجا-بالاجا کوکه قاییریب گونون قاباغینا قویورلار. بو کوکه لر بیر آز قورویاندان سونرا، اونلاری ایپه دوزوب بیر یئردن آسلاییرلار. بئله قورویوب حاضیرلانان شورا قوروت qurut دئییرلر.



چهارشنبه 16 اردیبهشت1388-23:46 |   
پئندیر توتماق

پئندیر توتماق

سوتو ساغیب بیر یئکه قابا توپلاییب آغیزی آچیق گئجه دن سحره کیمین قویورلار (سریرلر). سوتون خاماسی و یاغی اونون اوزونه قالخیر، بیر بالاجی قاب یا یئکه قاشیقلا اونون اوزونو سیویریب، قاتیق چالیب چالخاماقدان اؤتورو آیری قابا تؤکورلر یئرده قالان سوتو -اوزو ییغیلمیش سوتو آیری بیر یئکه قازانا تؤکوب اوتون-اوجاغین اوستونه قویورلار. سوت بیر آز قیزدیقدان سونرا (بیشمه دن) اونو یئره قویوب، مایا maya آتیب اوستونو چیت-چوله ایله باسدیریرلار. ایکی ساعاتا یاخین قالدیقدان سونرا پئندیره چئوریلدیینی بیلمک دن اؤتورو، اونون اوستونو آچیب باخیرلار. توتماسا، توتونجا آیریدان اوستونو باسدیریرلار. توتسا اونون اوستونو آچیرلار و اونو گؤتوروب سوزگج süzgəc دئییلن جونا آغدان تیکیلمیش بیر پارچانین ایچینه تؤکوب آغیزینی باغلادیقدان سونرا، قارغی-قامیش یا یونولموش چوبوقلاردان اؤزل بیچیمده دوزلمیش چیغ çığ آدلانان بیر دیلگین ایچینه قویوب اوستونه بیر آغیر و یاستی داش قویورلار. بو داشا پئندیر داشی دئییرلر.

پئندیر چیغدا سویو بوتونلوکله چکیلینجه قالیر. سونرا کوکه kükə گؤرکمینده اولان پئندیری چیغدان و گؤتوروب اوندان تؤکولموش لور lor سویونو آلا قاینار ائدیب پئندیرین کوکه سینی سوزگجده اونا باتیریب چیخاردیب آیری دان چیغا قویورلار. سویو چکیلدیکدن سونرا کوکه نی چیخاردیب او اوز-بو اوزونه دوز سپیب قویورلار بیر آز قالیر، کوکه برکیدیکدن سونرا اونو دیلیم-دیلیم دوغراییب دوز ویریب دری-موتالا آتیرلار. او دری دولدوقدان سونرا، پئندیری بوشالدیب یئنی حاضیرلانمیش بیر آیری موتالا تؤکوب-تپیرلر و آغیزینی برک باغلاییرلار. بو پئندیر بئله قالیر و پاییز-قیشدا یئییله نه کیمین دگیر.

پئندیر سوتونو سریب اوزونو ییغسالار پئندیر قورو اولور. یوخسا پئندیر یاغلی و یوموشاق اولور.

لور lor سویو و قارا قوروت

تزه پئندیردن سوزولن سوووا، لور سویو دئییلیر. لور سویونو قازانا تؤکوب قاینادیرلار. چوخ قاینادیقدان سونرا او برکیییر. سونرا اونو قاریشدیریب بیشیردیکجه بویاسی قارالیر و قارا قوروت qaraqurut آدلی بیر شئی دوزلیر.

پئندیر مایاسی نئجه دوزلیر؟

مال-داوار کسیلدیکدن سونرا اونون قورساغینی (معده سینی) گؤتوروب یویوب چؤلده بیر ایپین اوستونه سریب و قورودورلار.

اؤروشدن شیرین بییانی ییغیب، کؤکونو آییریب یویوب-تمیزله ییب قورودورلار.

بوغدا و آغ نوخودو بیرلیکده قاینادیرلار سونرا اونو یئره قویورلار ایچینده اولانلار دیبینه چؤکور و سویو آیریدا اوزونه دورور. اونون سویونو گؤتوروب بارداغا تؤکورلر. سونرا قوروموش قورساقدان و شیرین بییان کؤکوندن آیری-آیری آغ چیت دن تیکیلمیش توربانین ایچینه آتیب آغیزینی باغلاییب بارداغا آتیرلار. بارداغین آغیزینی سله (کسیلمیش مال-داوارین قارینین بیر بؤلومو) ایله باغلاییب، ایستی بیر یئره قویوب اوستونو باسدیریرلار. بیر نئچه گون قالیر مایا توتور. اونو سیناماقدان اؤتورو بیر آز قیزمیش سوته آتیرلار. پئندیره چئویرسه، بیل کی مایا حاضیرلانیب. یوخسا مایا توتونجا اوستونو باسدیریرلار.

موتال نئجه دوزه لیر؟

قویون-کئچی کسیلدیکدن سونرا دریسینی بوتؤو بیچیمده سویوب، توکونو قیرخیب، هر ایکی اوزونو دوزلاییب، اَت اوزونه چئویریب آچیق هاوادا آسلاییرلار. دری قورودوقدان سونرا اونو چئویریرلر توکلری ایچه ری و اَت اوزو چؤله قالیر. سونرا آشاغاسینی و قول-قیچلارینی باغلاییرلار و بویونو موتالین آغیزی کیمین قوللانیلیر. سونرا پئندیری اونا ییغیرلار. و آغیزینی باغلاییرلار.

هر موتال بیر ایل ایش وئریر.

-موتالین آدی ایله باغلی بیزیم ائل آراسیندا، موتال-موتال آدلی بیر اویون وار. (اویون لاردا یازیلیب)

موتال لا باغلی آتالار سؤزو:

-ایت موتالدان اَل چکدی، موتال ایتدن اَل چکمدی.

-پئندیری دری ساخلار، آروادی اَری ساخلار.



شنبه 5 اردیبهشت1388-16:44 |   
ماهنی لار

آراز ماهنی لاری

 

آراز-آراز خان آراز

سلطان آراز خان آراز

گؤروم سنی یاناسان

بیر دردیمی قان آراز

 

آراز آخیر قییغاجی

بو گلن ایکی باجی

بیری منیم اؤز یاریم

بیری باشیمین تاجی

 

آراز سندن کیم کئچدی

کیم قارغ اولدو کیم کئچدی

فلک گل ثابت ائیله

هانسی گونوم خوش کئچدی

 

آرازی آییردیلار

قوم ایله قاییردیلار

من سندن آیریلمازدیم

ظولمیله آییردیلار

 

آراز اوسته بیز اوسته

کاباب یانیر کؤز اوسته

قوی منی اؤلدورسونلر

دانیشدیغیم سؤز اوسته

 



آردي...


چهارشنبه 2 اردیبهشت1388-1:48 |   
اوشاق اولما دب لری

اوشاق اولما دب لری

 

یئنی دوغولموش اوشاغا و آناسینا ابه چی(əbəçi) آدلی بیر بیلیجی آرواد یئتیشیر. بئله کی اوشاق دونیایا گؤز آچان چاغ او آنانین یانیندا اولور، اوشاغی توتور، اونو یویوب و گؤبگینی کسیر. سونرا بله ییب آناسینا وئریر.

ابه چی اوچ گون زاهی آروادا و اوشاغینا باخیردی. بو اوچ گونده آنایا قویماق* وئریردی و اوشاغی پرپی (pərpi) ائدیردی.

پرپی آرالیقدا، بیرینی آجیقلا هده له ینده، دئییللر اونو پرپیله دیم. آما بوردا اؤزل اولاراق ایشله نیر. ابه چی اوشاغین اوچ گونونده، قوللارینین قاتلاناجاغین، اللرینین-آیاقلارینین اوستون، بئلین و آلینینین اورتاسین تیی غا یوخسا باشقا بیر ایتی دیلک له چرتیب قان آلیب و سوغانین بیر واراغی ایله اونون بئلینی اووور. بئله لیکله اوشاغی پرپی ائدیر.

ابه چی اوشاغی بوزمه جه آزاریندان قوروماق ایچین اونو قارینا چکردی. قارین قالین اولسایدی سویاردیلار یوخسا قوزو و بالاجا قویون قارینینی سویمادان اوشاغی اوزوندن باشقا قارینا بوکردیلر و بیر ساعات قدریندن سونرا اوشاق ترله ین کیمی چیخارداردیلار. ابه چی اوشاغین آغیزینا باخاردی آغ سیزا(بوزمه جه ) اولسایدی اونو ایینه ایله بیر-بیر دئشیب گؤتورورردی یوخسا او بوزمه جه لر اوشاغی ام مه گه قویماییب اؤلدورردی.

آنا و اوشاغی پیس قووه لردن، گؤز دیمه دن قوروماق ایچین اونلارین بویونوندان و اوشاغین بله گیندن، چئشیتلی مونجوقلار آسلاللار.

ساریلیق: گؤزل ساری بویالی بو مونجوغ اوشاغی ساریلیق آزارینی توتمادان قورویور.

شووه: آنانی وهمیات و قارا باسما دان قورویور.

گؤز مونجوغو: اونلاری گؤز دیمه دن قورویور.

قان مونجوغو: آنانی قان آپارماسین دئیه اونو آنا بویونوندان آسلار.

آل مونجوغو و آل گؤبه گی: اونلاری آل آروادینین توخانماسیندان قورویور. بو چاغلار آرواد اؤلنده دئییللر ایچین آل چکیب.

گؤیرتمه: بو مونجوق اوشاغی گؤیریب اؤلمه دن قورویور. دئییللر بو مونجوغو ایکی بارماغین آراسیندا توتوب موچخوراندا رنگی توند گؤگ اولور سونرا رنگی آزالیر.

بونلاردان باشقا بابا قولو، قورد مونجوغو، بالیق قولاغی و باشقا-باشقا، تورلو-تورلو مونجوقلار چئشیتلی نیت لر له اونلارین یانیندان آسلانیردی. مونجوقلار اوشاق اولمامیش ائوده اولمالی ایدی. اوشاق اولاندان سونرا مونجوقلاری ائوه گتیرمه لی اولسایدیلار، اؤنجه اوشاغی ائودن چوله چیخاردیب مونجوقدان سونرا ائوه گتیریردیلر.

اوشاق اولان کیمی بیر ائوده اونلار ایچین یئر سالینیر. اونلاری آل آروادیندان قوروماق ایچین، ایتی بیر دمیرله اوتاغی دؤوره جیزیب او جیزی آغیز-آغیزا یاپیشدیریللار. آروادین یئرینین دؤوره سینه قزیل جییه سریب و جییه نی آغیز-آغیزا یاپیشدیریللار. بیر سوغانی ایگه کئچیردیب و بیر تندیر شیشینی آنانین یئرینین یانینا قویوللار. آرواد قورخماسین دئیه، باشی اوستونه بیر تیکه چؤرک قویاردیلار. بیرده یون داراغین باجانین آغیزیندا ایینه لری چؤله ساری قویوردولار. بونلار زاهی آرواد یئردن دورونجا( اون گون) اونون یانیندا قالیردی. بو اون گونده آنانین یئمه گی خشیل اولاردی.

دوغان آروادین قیزماسی اولجاق یا حالی یاوا اولجاق، بیر کَسَر گؤتوروب گئدردیلر سو قیراغینا و او کسرله سویو قیلینج لار دیلار. اوندان سونرا بیر اَتَک اَل له مه داشی بیر-بیر سووا آتاردیلار. بو ایش آروادین یاخچی لاشماسیندان اؤتورو ائدیلیردی.

بیرده کی او آروادی اوتوردوب اته گینه آرپا تؤکردیلر و ائرکک آتی گتیرردیلر اونون اته گیندن آرپا یئییب کیشنردی. آت کیشنه جک دئیردیلر دای آرواد اؤلمز و آرواد یاخچیلاشاردی.

بیرده کی حایات دا قبیر ائنده بیر چاپال قازاردیلار و یاوالاشمیش زاهی آروادی او چاپالا یئخیب، ائوین قویون سوروسونو اونون اوستوندن کئچیردردیلر و آرواد یاخچیلاشاردی.

قیرخینا کیمین اوشاق اولان ائوه بیری گلنده اوشاغی چؤله گؤتورردیلر. بو ایشی گؤره بیل مه سلر، او گئدن دن سونرا اوشاغین بوش بله گین قویوب اوستونه بیر الک توتوب الگین ایچیندن اوچ دؤنه بوش بله گه سو سپردیلر و بئله لیکله اوشاغی اوستونه گلمه آزاریندان قورویاردیلار.

*قویماق: سووا اون تؤکوب قاریشدیریللار. کره یاغی بیر قابدا اریدیب قاینار ائدیللر. قاینار یاغین ایچینه آز-آز سولو اونو تؤکوب قاریشدیریللار. اودون اوستده، قویماق قیزارینجا قاریشدیرمانی داوام ائدیردیلر. قویماغین اوستونه آجی-اوجو (دارچین،ایستی اوت،زنجفیل،قولونجان کؤکو) سپیب یئدیردردیلر. بوندان باشقا کره یاغی، ایستی اوتو، کیشنیشی قاینادیب زاهی یا ایچیردردیلر.



دوشنبه 10 فروردین1388-20:26 |   
دئولر

 

"تورک دیللی خالقلارین ناغیل لاریندا اولان اساطیری صورت لردن لاپ اهمیتلی سی [اؤنملی سی] دئولردیر. بیزیم ناغیل یارادیجیلیغیمیزین اَن قدیم [اَسکی] دوورینه عاید اولان ناغیل لاردا، دئولر هم اینسانلارین خیرخواهی، یاردیم ائدنی و همده دوشمن و ضرر ویران قووه لردن دیلر. لاکن سونرالاردا یارانان ناغیل لاردا، دئولر تکجه دشمن خصوصیتی ایله معرفی اولونوبلار. آزربایجانین سوآلان(سبلان) داغیندا زرتشتون توسطی ایله یازیلان "اوستا" دا دئولر ایله مبارزه مقدس ساییلیب. و اونلار سویوغون، قورولوغون رمزی-نشانه[بَلگه] سی کیمین گؤستریلیر. /آتالار سؤزلرینین کؤکلری/بهروز حقی/"

"بیر سیرا خالقلاردا اؤلگئن ایشیقلی، ائرلیک ایسه قارانلیق دونیانین تانری سی دیر. بیر سیراسیندا او جمله دن آذری لرده [آذربایجانلی لاردا] ایشیقلی عالمین صاحبه سی گونش، قارانلیق دونیانینکی قارا دئو دیر./آدربایجان خالقینین سوی کؤکونو دوشونرکن/میر علی سید اوف/چئویرن: رحیم شاوانلی/ص254/

آما خاقیمیز دئولره گؤره بئله دئییللر: یئر آلتیندا یاشایان بیر وارلیق میشلار. یئر اوزونه چیخماغا چالیشیشرمیشلار. اونا گؤره گونوز یئرین آلتیندان اوزونه دوغرو قازیرمیشلار. اما یئرین اوزونه چاتمادان گئجه اولورموش و دئولر یاتیرمیشلار. (یئر بیتیشیرمیش) ساباح قازماغی یئنی دن باشلاییرمیشلار.

 «اووسوران» دا چیراق آدلی بیر یئرده یئددی دنه دام بویدا داش وارمیش. دئییللر دئولر او داشلاری گتیریب اوردا اوینادیرمیشلار.

«آلازار»کندینین قاباغیندا بیر کؤهول-ماغارا وار اورا دئو یوواسی دئییللر. یئرلی خالق اینانیر اونون آلتیندا ائولر وار. اسکی آداملار دئییردیلر اورا فانار یا شار آپاراندا ایشیغی سؤنوردو.

دئییللر اوردا یاشایان دئو (تای گؤز) اوجاق آلازاردان بیر قیز اوغورلویوب اورا گتیر میش ایمیش. اونون آیاقلارینین آلتینی او قدر یالییرمیش، شیرین اتی چیخینجا. بئله لیکله او آرواد قابیق سیز آیاقییلا یول یئرییه بیل میر میش. اونا گؤره ده اوردان قاچا بیل میر میش. ساده جه دئو یاتان چاغ او چیخیب کانین آغزیندا اؤزونو گونه وئره بیلیرمیش.

دئو اویاق اولان چاق او قدر اونو اَلینده آتیب توتورموش و اوینادیرمیش، قیزدا یورولورموش دئوده، سونرا دئو یاتیرمیش.

بیر گون، آروادی آختاران قارداشلاری اونو کانین آغزیندا تاپیللار. اما او دئییر دئوین اویانما واختینا آز قالیر منی هارا آپارساز او گلیب تاپار. دئو بیر گئجه بیر گوندوز یاتیر، بیر گئجه بیر گوندوز اووا گئدیر. گئدین او بیری یاتما واختی گلین دئوین جانی شوشه ده دیر اونو سیندیرین و دئوی اؤلدورون. بئله ده ائدیللر و باجیلارینی اوردان آپاریللار.

بو ماغارایا گؤره دئییللر: اونون آغزین بیر آز ایچه ری گئدسن، پیلله یه چاتیرسان، یئددی پیلله دوشدوکدن سونرا بیر پولات قاپییا چاتیرسان اونو آچاندان سونرا بیر نئچه پیلله دوشوب سارایا چاتیرسان و ... .

کئچل و دئولرین ناغیلی

بیری وار ایدی-بیری یوخ ایدی، بیر کئچل اوغلان قوجا آناسیلا یاشاردی. بو اوغلان ائودن ائشیگه چیخمازدی و بیر ایش زاد گؤرمزدی.

بیر گون آناسی بو کئچلی دانلاییب-دانساییب دئییب آی بالا هامی نین بالاسی گئدیب ایشلیییب ائوه یئمک و قازانج گتیریر سن ائودن چؤله چیخمیرسان. چوخ سؤزدن سونرا، کئچلی ایش آختارماق ایچین ائودن چیخاردا بیلیر. قوجا آرواد اوغلونو یولا سالاندا، بیر آز یئمکدن باشقا، اونون یولو ایچین، بیر قزیل جییه-سیجیم، بیر یومورتدا و بیر تویوق قویور. اوغولو نده نینی سوروشاندا دئییر بالا بونلار سنین کارینا گلجک.

کئچل ائودن چیخیر. آز گئدیر-چوخ گئدیر، گؤرور مئشه نین دیبینده قایالارین اؤنونده بیر آچیقلیق یئرده دئولر توپالاشیبلار. بیر آز باخدیقدان سونرا گؤردو اونلار یاریشیللار. کئچل یاواش-یاواش یاخینلاشیردی، دئولر کئچلین اوردا اولماسینی دویوب دئدیلر؛

آدام-مادام اییسی گلیر

یاغلی بادام اییسی گلیر

کئچلی آرایا آلیب، اونو توتوب یئمک ایسته دیلر. کئچل گؤردو ایش-ایش دن کئچیب قاچیش یولو-زادی باغلانیب، تئز اؤزونو ایتیرمه دن اَله آلیب دئدی: اوکیمدی "آدام-مادام اییسی گلیر یاغلی بادام اییسی گلیر" دئییر؟ گلین گوجوموزو سینایاق گؤرک کیم گوجلودور. دئولر اونون گؤرکمینه باخیب اونون گوجسوز اولدوغونو سانیب سیناغا حاضیر اولدولار.

کئچل دئدی: گلین گؤرک قایانین اؤنونه تؤکولن بالاجا آغ داشلاری قایایا چیرپماقلا، کیم قایادان سو چیخاراجاق.

دئولر وار گوجلری ایله داشی قایایا چیرپیب قایانی بیر آز یاشاردا بیلدیلر. آما کئچل اونلارین گؤزلرینی اوغورلایاراق یومورتدانی قولتوغوندان گؤتوروب قایانین داشینا چیرپدی. یومورتدا ازیلیب سویو داشلا آخدی. دئولر، گؤزلرینه اینانا بیلمیردیلر. اونا گؤره آیری بیر سیناغین اولماسینی ایسته دیلر.

کئچل دئدی: گلین، هر کیمسه قولتوغوندان بیر توک چیخاردیب بو یانان اودون اوستونه آتسین، گؤره یین کیمین توکو شاققا-شاقلا یاناجاق. اؤنجه دئولر بو ایشی گؤروللر. اونلارین توکو شاققا-شاقلا یانیر. سونرا کئچل آناسی وئردیگی کئچی قزیلیندن دوزلمیش جییه نی قولتوغوندان چیخاردیب اودا آتیر. کئچلین توکو دئولرکیندن آرتیق شاققیلداییر. دئولر بو دؤنه ده اودوزوللار.

اوچونجو سیناغدا کئچل دئییر گلین هر بیریمیز قولتوغوموزدان بیر بیت تاپیب یئره آتاق گؤرک هانسی قاییم قاچیر. دئولر بیت لرین ایسه، کئچل آناسی وئردیگی تویوغو قولتوغوندان گؤتوروب یئره آتیر و اوچا-اوچا دئولرین بیتینی کئچیب مئشییه قاچیر.

دئولر اودوزوللار. کئچلی یئیه بیلمیللر آرتیق اونا یئمک وئرمک زوروندا قالیللار.

کئچلی آپاریللار ائوه یئمک لردن دؤشه ییللر دئولر کئچه له آمان وئرمه دن یئییرمیشلر. کئچل قورخوسوندان بوغازی قوروموش ایمیش. دئولر سوروشاندا نییه یئمیرسن، کئچل دئییر بونلار آزدیر، هئچ منیم بیر تیکم اولماز. بو سؤزو ائشیدن دئولر قورخوللار و بئله دوشونوللر:

کئچه لین بالاجالیغینا دئییل، دئیه سن بئله گئدسه او بیزیم اؤزوموزو ده یئیه جک. ائله بو چاغ دئولرین بیر آسقیریر، دئوین آسقیراغی ائوده بوغاناق قوپاردیر و اونون یئلی کئچلی گؤتوروب قاپییا چیرپیر. قورخموش دئولرین بیر چیغیریر:

اَده کئچل قاپینی کسدی بیزی یئمک ایستیییر، قاچین.

دئولر باجادان آتیلیب قاچیللار و کئچل اونلارین ائوینده اولان بوتون یئمک لری ییغیب اؤز ائولرینه گتیریر.

گؤیدن اوچ آلما دوشدو بیری منیم بیری سنین، بیری ده اوخویانلارین.



چهارشنبه 5 فروردین1388-23:9 |   
چرشنبه دب لری

چرشنبه دب لری

 

(سه شنبه) آرا گون-تک گونو ایلین سون چرشنبه آخشامی کهنه ایل بایرامی ساییلیر.بو آخشام چوخ قوتسال ساییلیر اونا گؤره تورلو-تورلو اینانجلار و دب لر یارانیب. بو گون آخشام چاغیندان باشلییاراق بو ایشلر گؤرولور:

-تونقال قالاماق: گون باتان چاغی تونقال یاندیریلیر و گنج-قوجا، اوشاق-بؤیوک، قیز-گلین، یانان تونقالین اوستوندن اویان-بویانا آتیلیب دئییللر:

آغیرلیغیم-بیغیرلیغیم بوردا قالاسان

دیش آغریم، باش آغریم بوردا قالاسان

آتیل-باتیل چرشنبه، باختیم آچیل چرشنبه

تونقال دان سونرا اوجا بیر یئرده، اؤرنک ایچین دامین اوستونده، یئددی قوما بیر اوووج قدری کول تؤکوللر اونلارا نئفت تؤکوب یئددیسینی ده یاناشی یاندیریللار.

-شار آتماق: قول بویدا بیر آغاجین باشینا چیت یوخسا پامبیق دولاییللار، اونو تئل(سیم)، یا قاتما ایله باغلاییللار. سونرا اونو نئفته باتیریب اود ووروللار، یانان شاری جاوان-جووانلار و یئنی یئتمه لر و اوشاقلار وار گوجو ایله گؤیه سیخیللار. شار سویونجا یا شام یئمه گینه قدر شار آتما داوام ائدیردی

-نیت ائله مک: تونقالدان سونرا ائوه قاییدیللار. هر کیم اوره گینده بیر نیت توتور و بیر باشماق گؤتوروب گؤیه آتیر، باشماق آرخاسی اوستده یئره دوشسه ایسته گی یئرینه یئته جک. باشماق آغزی اوستده دوشر سه، ایسته گی گئرچک لَشمز.

بیرده، ایکی نلبکی قویوللار و نیت ائدیللر. ایکی نلبکینی بیر آدامین اؤنونه توتاللار، اودا بیرین گؤتورر. گؤتورولن نلبکی او اوره گینده توتدوغو اولارسا، نیتی یئرینه یئته جک، یوخسا یوخ.

بیرده نیت ائدن دن سونرا بیر یومورتانی گؤتوروب تندیرین گیلفه سینین قاباغیندا کوله باسدیریردیلار. یومورتانی شامنان سونرا یا چرشنبه گونو ساباح واختلی دان کولدن چیخاردیردیلار. یومورتانین اوستونه جیزیق (خط) دوشردیسه نیتی یئرینه یئته جک دئیردیلر، یوخسا یوخ.

بیرده نیت ائدن دن سونرا بیر داش آپاریب بللی یئره قویوللار. ساباح تئزدن گئدیب اوداشی گؤتوروب آلتینا باخیللار. جانلی بیر زاد او داشین آلتینا گیرمیش اولسا، ایستک یئرینه یئته جک.

بیر آیری نیت بئله دیر. اوچ-دؤرد قیز بیر یئره ییغیلیب هر بیری بیر بوغدا نیشانلاییب اود اوستده اولان ساجین یا لگه نین ایچینه آتیللار. هانکی بیرینین بوغداسی تئز چیرتدا سا او گلن ایل او واختا کیمین اَر ائوینه گئده جک.

بعضی آدام مسجیده گئدیب اوردا شمع یاندیریر، شمع سونا کیمین یاندیقدان سونرا اونون اَریمیش پی یی سیندن یارانان گؤرونتو نیت له باغلی اولسا دئییللر نیتی یئرینه یئته جک.

-قولاق آسدی: چرشنبه آخشامی هامی ائوه ییغیلدیقدان سونرا کیمسه اوره گینده بیر سؤز توتوب (نیت) سونرا چیخیر چؤله. قولاغلارینی بارماقلاری ایله توتور و گئدیر اؤز یوخسا ایته دیگی قونوم-قونشو قاپی-باجاسینین یانیندا قولاقلارینی آچیر. بیرینجی ائشیتدیگی سؤز نیتین یورومو-یوزومو اولور.

-قورشاق آتماق: چرشنبه آخشامی اوشقلار، یئنی یئتمه لر، گنج لر و بیر سؤزله ایسته ین لر، قورشاقلارینی گؤتوروب اوره گینده توتدوغو ائوه قورشاق آتماغا گئدیر. آدام قاپینی آچیب اؤزونو گؤرست مه دن قورشاغی ائوه آتیر. ائو یئه سی قورشاغا بیر آز پای-پوی باغلاییب قاپینی آچیب اونو چؤله قویور و قورشاق یئه سی اؤزونو گؤرست مه دن قورشاغینی گؤتوروب گئدیر. دامین اوستونده باجا اولاردی گؤرردین قورشاق آتماغا گلن، قورشاغی ایپله ائوه ساللادی. بو ایشه گؤره قورشاق آتماغا آرا بیر یئرلر ده شال ساللاما و دسمال آتدی دا دئییللر.

آرادا قیز سئون اوغلان، بیر ته هر قیز ائوینه خبر وئریردی قیزدان اؤتورو اورا قورشاق آتماغا گئده جک. بئله لیکله اوغلان تانینمیش شال-دسمالپاپاق یا باشقا بیر پارچا گتیریب قیز ائوینه آتار. قیزی اونونلا ائولندیرمه گه کؤنول وئرسه لر اونون پاپاغینی ساخلاللار یا شالینین دسمالینین دوگونونو آچیب بیر آز پای باغلاییب وئرللر.(بئله ائوله نن لر تانیییرام یاغنان بال کیمین کئچینیللر)

قیزی وئرمه گه کؤنول وئرمه سه لر، پاپاغی قایتارار، دسمالین-شالین-قورشاغین دوگونونو آچمادان بیر آز پای باغلاییب گئری وئرللر.

اولو شاعیریمیز رحمت لیک شهریار دئییر:

 

بایرامیدی گئجه قوشو اوخوردو

آداغلی قیز بَی جورابین توخوردو

هر کس شالین بیر باجادان سوخوردو

آی نه گؤزل قایدادی شال ساللاماق

بَی شالینا بایراملیغین باغلاماق

 

شال ایسته دیم من ده ائوده آغلادیم

بیر شال آلیب تئز بئلیمه باغلادیم

قولام گیله قاشدیم شالی ساللادیم

فاطما خالا منه جوراب باغلادی

خان ننه می یادا سالیب آغلادی

-قووورقا قووورماق: چرشنبه آخشامی گون باتان چاغی ساج آسیلیر و بوغدان سئچیلمیشیندن گرکلی قدر قوورولور. اونونلا یاناشی اؤنجه دن سودا یا سوت ده ایسلانمیش آغ نوخود و لرگه ده قوورولور. قوورولان بوغدانین ایلکین گؤتوروب ائوین باشینا توولاییب سپیللر. اینانیللار بئله جه، برکت چوخالار.

-دَیمه گه گئتمک: چرشنبه گونو قارداشلار باجیلارینا و آتالار قیزلارینا بایرام پایی آپاریللار.

-یومورتا اویونو: چرشنبه آخشامی بئش-آلتی آدام، هر بیری بیر یومورت قویور یئره. سونرا بیر تویوغو یومورتالارین اوستونه کیشلیییللر، تویوغ هانکی یومورتایا دیمدیک وورسا اونون یئه سی اودور و بوتون یومورتالاری گؤتورور.

-اوزوگ آتدی: قیز-گلینلر و آنا-باجیلار، چرشنبه آخشامی بیر ائوه توپلاشیللار. بیر جام سو قویوب اوستوه بیر آغ یایلیق اؤرتوللر. اورا ییغیلانلار، نیت ائدیب و اوزوکلرین چیخاردیب جامین ایچینه آتیللار. جام بیر آغ بیرچک آنانین یانینا قویولور. آغ بیرچگ آنا، اَلینی شالین آلتیندان جامین ایچینه سالیر و اوندا اولان اوزوکلری قاریشدیریر. بونونلا یاناشی اورداکی آغ بیرچگ آنالاردان بیری یا باشقاسی اونلارین ایذنی ایله بیر  ماهنی اوخویور. ماهنی قوتاران کیمین آغ بیرچگ آنا اَلینه گلن اوزوگو جامدان چیخاردیر. اوزوک کیمین اولورسا اوخونان ماهنی اونون اولور و او ماهنینین آنلامی او آدامین نیتینین یئرینه یئتیب-یئتمه مه سینی گؤرسه دیر. چیخان اوزوگون یئه سی ایستر سه آیریدان نیت ائدیب سووا آتا بیلیر. اویون ساعاتلارلا بئله سورولور.

یادیمدادیر کندده اولان چاغ اوزوک آتی اویناییردیلار، منده باخیردیم. بیر قیزین شانسینا بئله بیر ماهنی چیخدی:

تندیرده کوت وار

قاپیدا ایت وار

شَهَره گئتمه

باشیندا بیت وار

هامی تعجب له سوروشدولار نه نیت ائله میشدین؟ دئدی: نیت ائله میشدیم گؤروم شهره کؤچه جیییک.

اوزوگ آتدی دا چوخلو بو ماهنیلار اوخوناردی:

چیمن-گول چای ایچینده

اوخلوووم یای ایچینده

مطلبین حصیل اولسون

بو گلن آی ایچینده

***

چیمن-گول چایی نئینیر

اوخلوووم یایی نئینیر

مطلبین حاصیل اولسون

بو گلن آیی نئینیر

***

گولزارام اولام دَلی

دادمیزا یئتسین علی

اؤزگییه دئمَم بلی

سن گئد اوغلان من سنینم

***

آغ چادرامی یودوم چایدا

قیزیل گوللر آچان آیدا

گلمه لی سن گل بو آیدا

دونیا مالیندان نه فایدا

***

...

-سو اوستوندن آتلانماق: چرشنبه گونو واخلی دان دوروب هامی چایا دوغرو گئدیر. قیز-گلین، قوجا-جاوان، اوشاق-بؤیوک سحر تئزدن دوروب یاخینلیق دا اولان آرخ، چشمه یا چایین سویونون اوستوندن آتیلیللار. آتیلندا بئله دئییللر:

آزاریم-یئزاریم بوردا قالاسان

آغیرلیغیم-بیغیرلیغیم بوردا قالاسان

سونرا چای-بولاغین دورو سویی ایله،اَل-اوز لرینی یویوب سوندا دا کئچن ایلین بوتون آغری-آجیسی باسدیریلسین دئیه بیر داش چئویریب ائوه قاییدیللار.

بئله بیر گونده ائوینده یئر خسته سی اولان، خسته سینی، قوجا آدامی اولان قوجاسینی، کوک تویوغو اولان، تویوغونو گؤتوروب سو اوستوندن آتداندیرماغا گتیریردیلر.

ائله آدام اولوردو ائوینده اولان بوتون جانلی لاری سو اوستوندن آتداندیریردی.



دوشنبه 19 اسفند1387-14:18 |   
دب لر

 

ایلین سون آیی و بایرام دبلری

ایلین اون ایکینجی آیی موغانین چوخلو یئرلرینده، ایندی ده بایرام آیی bayram ayı آدلانیر. بو آیدا دؤرد چرشنبه حیاتین دؤرد اؤنملی عنصرلری(سو،اود،یئل،تورپاق) ایله باغلانیب و اونلارا گؤره چئشیتلی دبلر، آیین لر و رسم لر دوزن له نیب.

مومکون دور کئچمیشده اودا،سوووا،یئله و تورپاغا سایقی، باشقا اینام و تاپینما اوستونده اولوب. زامان سوره سینده بو اینام و تاپینما یئرینی باشقالاری ایله دَییشسه ده، او قوه لره سایقی و اونونلا یاناشی دبلر، عادت-عنعنه لر اؤزونو اولدوغو کیمین یا بیر آز دییشیکلی ساخلامیشدیر. اؤرنک ایچین آزربایجاندا اودا تاپینما(پرستش) زرتشت دینینه گؤره اولوب و اونون لا باغلی تورلو-تورلو دبلر، آیین لر و اینانج لار یارانیبدیر. آما ایندی بیزیم خالقیمیز زرتشتی اولمادیغی حالدا، اودا تاپینماسادا اونونلا باغلی دبلری یئرینه یئتیریر.

آما هر نه ایسه بو سایقیلار، بو دبلر، بو اینانجلار تک تاپینمایا باغلی دئییل. اینسان هر نه یه تاپینیرسا دا، بو عنصرلرین(سو، اود، یئل، تورپاق) ائتگیسی اولمادان، جانلی لارین یئر اوزونده دیری قالیب یاشاماسینی نئجه دوشونمک اولار؟! اونا گؤره کئچمیشلریمیز هر بیری اؤز دورومو ایله باغلی، اولان دبلره و آیین لره بیر زاد آرتیریب و اونلاری زنگینلشدیریب، یاشاتمیشلار.

بوتونلوكده، ايلین آخير چرشنبه لرينین هر بيري، اجدادلاريميزين ائله قوتسال ایناملاری، دويغولاري ايله باغليديركي، بوگون اونلاري اؤز دونه نيميز و كئچميشيميز كیمي بيلمه يه هاميميز بورجلويوق.

-سو چرشنبه سی su çərşənbəsi

سوسوز تورپاق بیتیرمز. سو اولمادان یئره دوشن توملار، گؤیه ریب، بیتیب و آرتا بیلمیللر. سو اولماز سا، یئر اوزونده جانلی بیر زاد تاپماق اولماز. بو سو گاه یاغیشا دؤنوب داغلاری، دره لری، مئشه لری سوواریر. گاه سئله دؤنوب جانلی و جانسیزلاری زورلا کامینا چکیب حیاتینی آلیر. گاه دا اینسانین گؤزونده ایللیک-عمورلوک یاشایان سونسوز دنیز کیمین جوشوب-چاغلاییب، گاه اینسانا جان وئریب گاهدا جانینی آلیر. بئله بیر وارلیق اینسان ایچین آغیللی، گوجلو و دوشونجه لی بیر وارلیق دیر.

-اود چرشنبه سی od çərşənbəsi

یئر اوزونه دیریلیک باغیشلایان قوه لر دن بیریسی گونش دیر. آما او اینسانین ایسته گی ایله یوخ، اؤزو ایسته دیگی کیمین یئره ایستی و ایشیق ساچیر. اود اینسانین اَلینده اولان گونشین بیر پارچاسی دیر. اونونلا قارانلیقلارا و حیاتی دوندوران سویوقلوقلارا چالیر. اود ایسیندیریر، یمکلری بیشیریر و باشقا ایشلر گؤرمک له حیاتا آیری بیر آنلام وئریر. آرادا اینسانین سؤزونه باخمایاراق بؤیوک و گجلو یانقین لار تؤره دیب اؤز سونسوز گوجونو گؤرسه دیر. بئله لیکله اینسان اودا باش اگیر، اونا تاپینیر. و اونون سونسوز عظمتینی گؤرستمک دن اؤتورو، تورلو-تورلو دب لر، آیین لر و رسم لر یارادیب و یادداشلاردا حک ائدیر.

-یئل چرشنبه سی yel çərşənbəsi

بولودلاری گؤیده اوینادان و اونلاری بویلو ائدیب یاغدیران، دنیزلرده گمیلرین یئلکنینی پیله ییب اونو یوللاندیران، اوجاقلاردا اود یاندیران چاغ هجین-هجین دگیب اونو آلوولاندیران و بایرام قاباغی اؤز ایستی و تراوتلی نفسی ایله بوز-قارین قالارغیلارینی اریدیب دوغال یارانیشا یئنی جان وئرن یئل(هاوا) دیر. آرادا دا، داغلارا-دره لره های-کوی سالیب یئر-گؤیی یئریندن اوینادان، دنیزلرده  دالغالاری تلاطمه گتیریب قاسیرقا قوپاردیب گمیلری کامینا چکن، توز-تورپاغی، چؤر-چؤپو گؤیلره سوووروب دولانیشیغی چتینلشدیرن، آرادا دا هیزلا اَسیب و آجیناجاقلی ایشلر تؤرَتمکله اؤز گوجونو گؤرسه دن  یئل دیر. بوتون بو ایشلری گؤرن یئلین بلکه دویان بیر اوره گی، ائشیدن قولاغی، گؤرن گؤزو وار!! نغمه اوخویوب، دب یارادیب مراسم لر قورماقلا اؤز ایستکلریمیزی اونا آنلاداق.

-تورپاق چرشنبه سی torpaq Çərşənbəsi

یارانیشدا اولان بوتون یارانان لارین، اینسانین دولانیشیغیندا و یاشاییشیندا قویدوغو ائتگینین آز-چوخلوغو ایله باغلی اؤنمی واردیر. اینسانین گؤزونده، قوتسال یارانانلاردان بیریسی ده تورپاق دیر. تورپاق اینسانا چوخ صمیمی و محبت لی دیر. اونو دونیایه گتیریر، اونا گرکلی اولانلاری اؤزونده بیتیریب-یئتیریب و اونا وئریر. بئله لیکله اینسان بو تورپاغین قوجاغیندا دوغولور، بویا-باشا چاتیر، یاشاییر و سوندا بو تورپاغین قوینوندا ابدیته قوووشور. یئرسیز ده اولسا دئمه لییَم بئله بیر تورپاق وطن دیر. وطن اولدوقدا تورپاغین قوتساللیغی قات-قات آرتیر.

یایدا تورپاغین ساچلاری آغاران چاغلار، جانلی لارین چوخو، اؤزللیکله اینسانلار، اونون حیاتینین سون آنلارینین اولماسینی و اونا بار وئره بیلمه یه جگینی دوشونوب، یئرین آغاران ساچلاریندان، یامان گونلری ایچین یئمک-زومار توپلاییللار.

کؤزده(پاییزدا) یئر بیر آز اؤزونه گلیب اوندا یاتمیش توم-دنه لری اویاتسادا قیشین سویوغو اونو یاتماقلا اوز-اوزه قویور. یئر اوزونده اولانلار یایدا توپلادیقلاری زوماری یئییللر. زومار قوتارماقدادیر، آما یئر اویانمیر. اینسانلار اَل-آیاغا دوشوللر، اونو اویاتماغا چالیشیللار. آخی تورپاقسیز-آناسیز یاشاماق اولمور. بئله بیر آندا و بئله بیر آرزینی جانلاندیرماق ایچین تورپاق چرشنبه سی یاردیما گلیر.

کئچمیشده، دؤرد عنصر دورت چرشنبه ده اؤزل بیچیمده، دب لر، رسم لر و آیین لر ایچینده آتا بابالاریمیزین اَلی ایله قوتلانیب یاشاسا دا، ایندی بو دبلر بوتونلوکله ایلین سون چرشنبه سینه توپلانیب و چوخ گؤزل سئوینج و شنلیک لر ایچینده یئرینه یئتیریلیر. (سون چاغلاردا اونودولماقدادیر)  

ایندی بیر چرشنبه میز وار...

آردی اولاجاق( دبلر یازیلاجاق)



یکشنبه 11 اسفند1387-19:38 |   
قیش

یاز، یای، کؤز(پاییز)، قیش

 

پاییز گئدیر، قیش گلیر                 ایش اوستونه، ایش گلیر

حاکیم اوغورلوق ائلیر                 خلقه موفتّیش گلیر!...

 

دوغرودور، یازینین قالانینی اوخومادان دئمه لییم بو شعرین ایچینده قیش سؤزو اولماقدان باشقا بورایا هئچ ایلیشگیسی یوخدور. اما منی قیناماییین بلکه ایچینده یاخچی بیر شئی ده اولدو داا !!!

دویغو دونیاسیندا بوتون گؤزللیکلر باهار و یاز گئنیشلیینده آرانیب آختاریلیر، عومروموزون خوش چاغلارینی یاز دئییه خاتیرلاییریق، بولبول اؤز سئوگیسی آل-اَلوان گوللری یازدا آرزیلاییر. اما هئچ قیشدان سؤز گئتمیر.

نئیه؟ قیشدان دا سؤز گئدیر، آما بوتون ظولمو، دهشتی، قارانلیغی و ... وصف ائتمک ایسته ینده قیشلا یاناشی گتیریریک.

بوتون بونلارا باخمایاراق، موغانیمیزدا او بیری فصیللر کیمین قیشیندا آدلی-سانلی چاغلاری و گونلری وار. قیسادا دا اولموش اولسا یازیب ساخلامالییق.ذئمه لییم موغان آزربایجانین بیر پارچاسیدیر. موغاندا اولان چئشیتلی خالق یارادیجیلیغیمیزین چوخو بوتون آزربایجاندا گئدیر.

او بیری فصیللر کیمین قیشین چیله(دی)، دوندوران(بهمن) و بایرام آیی(اسفند) آدلی اوچ آیی واردیر.

آی باخیمیندان باشقا، قیشین آیری بؤلوملری ده واردیر. ایلک 40 گونه "بؤیوک چیله böyük çilə" دئییلیر. منجه کؤزون(پاییزین) سون گونونون آخشامی، قیشین بیرینجی آیینین و بؤیوک چیله نین آدییلا باغلی "چیله گئجه سی çilə gecəsi" آدلانیر.

آتا-بابالاریمیزین دئدیگینه گؤره، چیله گئجه سی اَن اسکی چاغلاردان بیزیم بؤلگه ده بایرام حال-هاواسی اولماقلا قوتلانیر. بو گئجه ایلین اَن اوزون گئجه سی دیر . کؤزون و قیشین باشقا گئجه لریندن آیری اولاراق بو آخشامدا بایرام یئمگیده اولور. قارپیز، بورانی، قوز، قووورقا، قووود و باشقا-باشقا یئرلی یئمه لی لر بو آخشامدا یئییلیر.

کئچمیشلریمیز قیشدادا باغ بوستان میوه لریندن تاپسینلار دئیه، یایدا دؤگون dögün چاغی اونلاردان بیر آز گؤتوروب سامانلیقدا، سامانین آراسیندا باسدیراردیلار و چیله گئجه سی و آیری سویوق گئجه لر ده اونلاری گؤتوروب یئیردیلر.

بؤیوک چیله دن سونرا، 20 گون سوره سینده کیچیک چیله kiçik çilə اولور. کیچیک چیله، بؤیوک چیله دن سویوق اولور. دئییللر کیچیک چیله، بؤیوک چیله یه دئییب گل یئرلریمیزی (سوره میزی) دییشک، بؤیوک چیله ائله مئییب. کیچیک چیله دئییب "من سنین یئرینده اولسایدیم  قیز-گلین لرین اللرینی سنک ده و قاری لارین اللرینی اون چووالیندا و خمیر تاباغیندا دوندوراردیم."

بؤیوک چیله نین سون دؤرت گونو و کیچیک چیله نین ایلک اوچ یا دؤرت گونو خیدیرxıdır، چیر-چیر یا چار-چار آدلانیر. بو یئددی یا سککیز گونون ایچینده اولان آدینا آخشامینا خیدیر بایرامی دئییلیر. خیدیرلا باغلی آتالاریمیز دئییللر: خیدیر گیردی قیش گیردی، خیدیر چیخدی قیش چیخدی.

خیدیر بایرامی ائولرده قوود یئییلیر. قوورغانی دارتیللار و اونون اونونا قووود دئییللر. قووود هئله ده یئییلیر، قند یا شکرله شیرینلشمیش سووا دا قاتیلیر یئییلیر.

بونلارلا قیشین ایکی آیی اؤتوب گئدیر. اوچونجو آی-بایرام آیی باشلانیر. بایرام آیینین ایلک یئددی گونو چیله بئچه çilə beçə آدلانیر. چیله بئچه نین ایلک آخشامی کورد اوغلو kürdoğlu آدلانیر. دئییللر:

چیله بئچه نین ایلک گونو کورد اوغلو اووا چیخمیش ایمیش. داغلارا قالخدیقدا بئواخت اولور و او ائوه قاییدا بیلمیر اولدوغو یئرده یاتیب قالیر. قار قارلاییب یئرده قالمیش کورد اوغلونون اوستونو اؤرتور. او آخشام گئجه یارینی گئچنده دوغروم بوغ doğrum buğ یئره ائنیر و یئر ایسینیر. دونماق اؤزره اولان کورد اوغلو اؤلومدن قوتاریر. یئری گلمیشکن دئمه لیییک؛ دوغروم بوغ یئره ائنمه ده اؤنجه گون دوشن چاغلار یئرین سویو گؤیه دوغرو بوغلانیر، او بوغا اوغروم بوغ oğrum buğ دئییلیر.

چیله بئچه نین آردینجا قاری چیله سی qarı çiləsi باشلانیر.دئییللر دَوه لر قیشدا قیزیللار. اَسکی چاغلاردا یاشایان بیر قاری آروادین دَوه لری قیزمیر. دوه لری قیزماق ایچین قاری ننه تانری دان واخت ایستیر و تانری اوچ گون او قاری یا سویوق هاوا یارادیر.

قاری چیله سیندن سونرا اون یئددی گون سوره سینده اولان وده vədə باشلانیر. وده چاغی، تانینمیش و آدلیم وده یئلی vədə yeli آدیندا بیر یئل اسیر. وده یئلی قیشین آجیسینی، دوزلرین و داغلارین اوزوندن چکیب آپاریر و بالا-بالا یئری دیرچلدیب اوندا یاتمیش بیتگی لرین و جانلی لارین اویانماسینی هارایلاییر. داغلاردا قیشین یاتیر قارلاری اریییب سئله دونوب دره لرده آخیللار، قوشلارین جوککولتولری و اوخومالاری اوزاقدان یاخیندان دویولور، اینسانلار هم اوزده هم ده ایچریده، دوغال و طبیعت ده یاراناجاق بؤیوک بیر دئوریمی گؤزله ییرلر.

بو دئوریم یئرین اویانیشی و یازین گلمه سیدیر.

وده دن سونرا قیشین قالان اوچ گونو آلا چالپوو alaçalpov آدلانیر. بو چاغ هاوا گاه قیزار، گاه سویار. گاه یاغار، گاه قارلار. گاه مئه گلر، گاه گرمیج دگر. دئمه لی ایش-ایشدن کئچیب، بو چالیشمالارلا قیش هئچ زاد ائده بیلمز، آتالار دئمیشکن؛ دالدان آتیلان داش توپوغا دگر. آرتیق قیش قوتاریب و یاز گلیب چاتیب.

قیشلا باغلی آتالار سؤزو:

-قیش گئدر اوزو قارالیق کؤموره قالار.

-قیلینج کیمین قیش گلیر.

-قیشین گؤزو کور اولار.

-قیشدان سوروشوللار هارداسان؟ دئییر: اوشاقلارین جانیندا.



پنجشنبه 17 بهمن1387-15:18 |   
حئیوانلار

قورت(جاناوار)

چاغلار بویو اینسانلا بیرگه و یاناشی یاشامیش جانلی و جانسیز یارانیشلارین ، اینسانین یاشاییشیندا قویدوغو ائتگیلرله باغلی، اونلارا گؤره افسانه لر، ناغیللار، دبلر و ... یارانیب و خالق یارادیجیلیغیندا یاشاییب. بو آرادا، تک بالاجا بؤلگه لرده یوخ ائله جه ده بؤیوک تورک دونیاسیندا ایز قویموش و افسانه لره چئوریلمیش بو یارانیش لاردان چوخ سایماق اولار. آما ایندی بوز قوردون bozqurt آدینی چکمک یئتر.

تورک دونیاسیندان بیر پارچا اولان موغانیمیزدا بو چئویک و جاساراتلی حئیوانلا باغلی چوخلو ایناملار و آتالار سؤزو و ناغیللار وار. ایندی ده قوردو چوخ آغیللی و گوجلو بیلیللر. دئییللر: "قورت اؤز گوجونو بیلمیر" یوخسا بوتون دونیانی خارابا قویار. بونا گؤره اَردبیل دؤوره سینده اولان بیر کند ایله باغلی افسانه یه بنزر بئله دئییلیر؛ بیر گون کندده بیر آت اؤلور، اونون اؤلوسونو آپاریب کندین یانیندا اولان چایین قیراغینا آتیللار. جاماعات کندین چایا ساری یانیندا یغیشیب بیر-بیری ایله دانیشیرمیشلار، گؤروبلر بیر قورت آتین اؤلوسونه یاخینلاشیب اونو گؤتوروب اورادان اوزاقلاشدیرماق ایچین توللادی. آما توللادیقدان سونرا دایاندیغی یئردن ترپنمدی. قوردون اوردا چوخ دایانماسینا شوبهه له نن کندلی لر قوردا ساری گئدنده گؤروللر، زوردان او حئیوانین گؤزلری پیرتلاییب یئره دوشوب.

ایگیت و قورخماز آداملاری قوچ و آسلانا اوخشاتسالاردا، بئله بونلاردان دا جاساراتلی و دلی قانلی آدامی وصف ائدنده دئییللر؛ او آدام ائله بیل قورت اوره گی یئییب. ائله بو آتالار سؤزونه آرخالاناراق آرادا قوردو اؤلدوردوکدن سونرا اونون اوره گینی چیخاردیب ییین ده اولورموش.

گئجه بیر حئیوان چؤلده قالدیقدا و حئیوان ییه سی اونو تاپا بیلمه دیکده بیر قورآن اوخویان آدامین یانینا گئدیب قوردون آغزینی باغلادیر. دسته لی و قاتلانان بیر پوچاغی قورآن اوخویان اَلینه آلیب و "الضحی" سوره سینی اوخویوب او پیچاغا پیله ییب و باغلادیقدان سونرا، ایتَن حئیوانین اوستو اوخونور و قوردون آغزی باغلانیر. حئیوان ییه سی حئیوانی تاپاندان سونرا او پیچاغین آغزینی آچمالی دیر بئله ائتمه سه گوناه ساییلیر. بیر آز دوشوندوکده، دئمک اولار بو دب یئرلی اینسانلارین، اَن اَسکی چاغلاردان سحر و جادو ایله اولان ایلگیسینین ایسلاملاشمیش ایزی دیر.ندنسه ایسلامدا بئله بیر قایدانین اولمادیغینی بیلیریک.

قورد تورک دونیاسیندا، افسانه یه چئوریلیب خالق یارادیجیلیغیندا یاشا سا دا، بورداکی چوبانلار اوندان آلدیغی زییانلارا گؤره اونو اؤزلرینه دوشمن سانیللار. بو ندنسه دن ده اونو گؤردوکلری چاغ، کنده-اوبایا و او بیری چوبان-چولوق لارا های وورماقلا قوردو اؤلدورمگه چالیشیللار. اؤلن قوردون الینی ساخلاردیلار و بیرینین یا بیر خئیوانین دؤشو گلنده اونونلا جیزیرمیشلار یاخچیلاشیرمیش. قورد یاغیندان اَر-آروادین اوستونه دگسه اونلار همیشه بیر بیرینله ساواشمالی دیرلار. ایندی ده اَر-آرواد بیر بیری ایله چوخ ساواشاندا دئییللر؛ ائله بیل اوستلرینه قورت یاغی دگیب.

قورت، موغانین یئرلی چؤل حئیوانلاریندان ساییلیر. قوردا بورالاردا جاناوار دا دئییلیر. بو حئیوان داغلاردا، دره لرده و مئشه لرده یاشاییر.یایدا توکو تؤکولور و بیر آز بالاجالاشیر. بونا تولک tülək جاناوار دئییلیر.قیشدا ایسه توکو چوخ اولور. بئله چاغلاردا اینسانلا قارشیلاشاندا بوینونون توکونو قالدیریب بیر آزدا یئکه گؤرسه نیب و دیشلرینی خیرچیلداداراق آداملاری قورخوتماق ایسته ییر.قیشدا، اؤزللیکله چیله چاغلاریندا اینسان ایچین چوخ تهلیکه لی ساییلیر، دئییللر بو چاغلار اینسان اَتینه یریکلیییر.(yerikləmə :خانیملارین بویلولوقلارینین ایلک گونلرینده کونلونون اؤزل یئمکلر ایسته مه سی). یئمک چاغی داغلارا-دوزنلره چیخیر و یئمک اوولاییر. یئمک تاپابیلمه ین ده اینسانلارین یاشادیغی یئرلره یاخینلاشیب ائو حئیوانلاریندان اوغورلاماغا چالیشیللار. یاشام نئجه لیگینجه قورتلار ایکی تورلو اولوللار. یالقیز yalqız قورت و قارا بؤلوک-قارا بالیق qarabalıq.

یالقیز جاناوار آدیندان بللی اولدوغو کیمین تک گزیب-دولانیر و اینسانلارا اَن چوخ زیانلی حئیواندیر. قارا بالیق ایسه توپا و توپلوم شکیلده گزیللر. بونلارین ایچینده کؤپک ده اولور، قانجیغدا اولور. آما گؤرنلر دئییللر توپانین اؤنونده دیشی دایانیر و سورو sürü نو اویان-بویانا او یورودور. دئییللر بونلار دینجلمه چاغلاریندا بیر-بیرینی یئمه سینلر دئیه، آرخا چئویریب یاتمازلار و گؤز-گؤزه یاتاللار.

بوالاردا اینسانلارین قوردلارلا ایلگی سی بو حئیوانلاردان آلدیقلاری زیانلا باغلی دیر. قویون ساخلایانلار، ایت ساخلاماقلا، قویونون قالدیغی یئرین دووره سینی اوج و کئچیلمز ائتمکله و باشقا تدبیرلر له قوردون زییانیندان قورونماغا چالیشسالاردا، یاراندیغی فورصت ده قورت، قویونا تپیلیب پایینی آپاریر. قورت، قویونوچون اَن بؤیوک دوشمن ساییلیر. بونونلا ایلگی ده " قویونو قوردا تاپشیرماق " آتالار سؤزو یارانیب.

مال-داوار چؤلده اولارکن قوردون اونلارا قورخوسو چوخ اولور. ائله حاللار اولور، قورت، چوبانین قویونلارینا داریش(راست) گلیر و اونون قویونلارینی اَلیندن آلیب داغا-دره یه یاییر و نئچه سینی باشاریرسا بوغوب اؤلدورور. بئله چاغلاردا گؤرونوب، قورت قویونو مینیب قویروغویلا اونو دؤیه رک آرادان چیخاردیر. آرادا قورت اؤلدوردوگو قویونو قورخوسوندان یئیه بیلمه سه، باشاردیغی قدر بؤلوب اوتور و سونرا راحاتجاسینا قایتاریب آیریدان یئییر. بیرده کی قویونو یارالادیغی چاغی، های گوج گلدیکده، اونون اوستوندن آتیلیر او یارالی قویون قورخوسوندان باغری یاریلیب اؤلور.

آما جاساراتلی و زیرک چوبان، ایتلرینه، تجروبه سینه، و باجاریغینا گووه نه رک قویونو قوردا وئرمیر. آرادا گؤرورسن قورت، کنده-اوبایا گلیب و قویونون قَهَلینه یا واناسینا دوشوب و قویونلاردان یارالاییب و آپاریب. حتی اونون چوخ یئرلر ده قَهَله دوشوب قویونلاردان یئییب و بوغدوقدان سونرا، اوردان چیخا بیلمک ایچین بوغدوقلاری قویونو بیر-بیرینین اوستونه آتیب و اونلارین اوستونه چیخاراق دوواردان آشیب گئدیگی ده گؤرونوب. بونا گؤره قوردون خبیث اولدوغونا اینانیللار. هر حالدا قورت بیزیمله بوردا یئرلی اولدوغونا اَلیندن گله نی اؤزونه و یاشامینا گرکلی اولانلاری اَلده ائتمک ایچین چالیشیر، حتی بئله، بیز اینسانلار بئجَرَن مال-قویونلارای بیزدن زورلا آلمالی دا اولسا.

قورت یازدا-یایدا چوخ آز گؤزه گؤرونر بو چاغلار ایستی اولدوغونا او چوخلو دره لرده، کول-کوس لاردا و قالینلیقلاردا گیزله نرک داریش گلدیگی حئیوانلاردان گیزلیجه اوغورلاییب یئییر. آما کؤزله قیشدا چوخ گؤرونور.

اینسانلار چوخالدیقجا بو حئیوانلارین یاشام یئرلری دارالیر . اودور داها آز گؤرونوللر. آما اینانیریق آز-چوخ گؤرونمه لرینه باخمایاراق، بیزیم یاشاییشیمیزدا، یاشاتدیقلاری جیغیرلار، گله جکده فولکولوروموزدا بیر یولا چئوریلیب ایزله نه جکدیر.

قورتلا باغلی موغاندا اولان آتالار سؤزو؛

-قورت کئچینین نَیین یئییب

-قورت کیمین نه گؤز-گؤزه دایانیب سیز

-قورت دومانلیغی سئور

-آج قورت کیمین نه داراشمیسان

-قوردلا قیامته قالماق

-قویونو قوردا تاپشیرماق

-سئوینن قوردون آغیزی آچیلماز

-قوردو قوزویا یوللادیلار، آغلادی دئدی اینانمیرام


یکشنبه 15 دی1387-1:41 |   
اویونلار

جوجه گؤزو

اویونچولار ایکی بؤلومه بؤلونورلر. هر بؤلومون بیر باشچیسی اولور. باشچیلار آرخادا دایانیللار. پوشک ایله بللی اولان اویونچولار بؤلومو اؤنده و بیر سیرادا دایانیللار. یومروقلارینی بوشالداراق گؤزلرینین اؤنونه توتوللار، بئله کی بوشالمیش یومروغون ایچیندن تکجه اؤنلرینی گؤره بیلیللر.

او بیری بؤلومون اویونچولاری باشچیلارینین بلیرلدیکینه گؤره، بیری گلیر و جوجه گؤزو توتانلارین بیرینین آرخاسیندا دایانیب بیر بارماغینی اویونچونون بئلینه دایاییب و اونون آرخاسینجا گئدَرَک اونو یئریدیر.

آپاریلان اویونچونون باشچیسی آرخادان سسلنیر: یولداشیم-یولداشیم سنی کیم آپاریر؟ او دا اونو آپاران اویونچونو گؤرمه دن آدینی دئییر. دوغرو دئسه بیر نومره اونلارا ساییلیر یوخسا نومره او بیری بؤلومون اولور.

اؤن ده دایانان اویونچولارین هامیسینی بیر-بیر آپاریللار. سوندا کیمین نومره سی چوخ اولارسا بیر دؤنه اونلار اودور. اودوزان بؤلوم جوجه گؤزو دورمالی اولور.

سوندا هانکی بؤلوم اؤنجه دانیشیلمیش نومره یه تئز چاتارسا اویونو اوتموش اولور. اوتانلار، اوتوزانلاری مینیللر و دانیشیغا گؤره بیر بللی یئری دولاندیریب ایل یئره قایتاریللار.

موللا هارای

اویونچولار ایکی بؤلونور و هر بؤلوم اؤزونه موللا molla آدلانان بیر باشچی سئچیر. پوشک آتیلیر و هانکی بؤلومون گیزلنمه سی بللی اولور. گیزله نن لرین موللاسی مره mərə آدلی بیر یئرده یولداشلاری گیزلنینجه او بیری بؤلومون گؤز یومماسینی گودور. یولداشلارینین گیزلندیگیندن سونرا، گؤزلرینیزی آچین، دئییر.

گؤز یومانلار مره ده دایانیللار. اونلارین موللاسی او بیری موللا یانیندا اولماقلا گیزله نن لری آختارماغا باشلاییر. بئله چاغدا گیزله نن لرین موللاسی بئله سسله نیر: بودو گئدئی هااااااا، یولداشیم-یولداشیم برک گیزلن. بئله لیکله هاردا اولمالارینی یولداشلارینا بللندیریر.

گیزله نن لر موللالارین مره ده اوزاقلاشدیغلارینی و اونلاری گؤره بیلمه یه جکلرینی دوشوننده، گیزلندیکلری یئردن چیخیب گلیب مره ده دایانانلاری شیلله ایله ووروللار. مره ده اولانلار چاغیریللار: موللا هارااااااای.

موللا، هارای سسی ائشیدن کیمین قاییدیر مره یه دوغرو قاچیر. او بیری موللا دا اونون گلمه سینی دئییر. دؤگنلری گؤرسه اونلار تاپیلمیش اولوللار و قالان گیزله نن لری ده بئله آختارمالی اولوللار. یوخسا قاچیب گیزله نیللر و اونلاری بوتونلوکله تاپینجا، اویون سورور.

گیزله نن لری تاپدیقدان سونرا، تاپان موللانین اویونچولاری گیزله نیللر. و ... .

خیی-خیی xıy-xıy

چئوره شکیلینده یئکه بیر جیز cız چکیلیر. اویونچولار ایکی بؤلومه بؤلونوللر. پوشک آتیللار هانکی بؤلومون جیزین ایچینده اولماسی بلله نیر.

جیزین چؤلونده اولان اویونچولارین بیری، بیر آیاغین گؤیده توتور و او بیری آیاغی ایله آتیلا-آتیلا، خیی-خیی وورا-وورا جیزین ایچینه گیریب اوردا اولان اویونچولاری توتماغا یا اَل وورماغا (دانیشیغا باغلی) چالیشیر. کیمی وورارسا یا توتارسا او یانیر yanır و اویوندان چیخیر. هاچان خیی-خیی گئدنین او بیری آیاغی یئره دگر سه او اویونچو یانیر و باشقا بیر اویونچو او جور جیزین ایچینه گلیر.

هانکی بؤلوم او بیریسینی یاندیریب قوتارارسا بیر دؤنه اوتور. اودانلار جیزین ایچینده و اودوزانلار جیزین چؤلونده اولاراق اویون سورولور.

اویونون اودما دؤنه سی دانیشیغا باغلی اولور. هانکی بؤلوم بو دؤنه لری تئز قوتاریب اویونو اودارسا او بیری اویونچولاری مینیب بیر نئچه دؤنم جیزین باشینا دولاندیراللار.



سه شنبه 10 دی1387-11:14 |   
تاپماجالار

تاپماجالار

 

آذربایجانین آیری بؤلگه لری کیمین، تاپماجالار موغانین شیفاهی ادبیاتینین بیر پارچاسی ساییلیر.کؤز (پاییز) ون اوزون گئجه لرینده، قوجا بابانین ناغیللاری بیتن چاغ، دولانیشیق باغچاسینین نازلی و سئویملی گوللری قوجا آنانین نازلاما و لایلاسیلا یوخویا گئدن چاغ، قیشین سویوق گئجه لرینده ، سازاغین اؤز ایسته دیگی غملی هاوالارینی چالان چاغلار، آتا بابالاریمیزین حکمتلی و درین آنلاملی سؤزلریله یاناشی تاپماجالاردا سوروشولوردو:

 

 - هاجیلار هاجا گئدر،عهد ائله ر گئجه گئدر، بیر یومورتانین ایچینده، اللی مین جوجه گئدر.

- گلئی دیم بنددن، های ویردی کنددن، اوووردو سومویدن، ساققالی اتدن.

- دایانیب دیر دایاق سیز، بویانیب دیر بویاق سیز.

 

گاهدان بیر شعر کیمین، گاهدان دا بیر تیکه سؤزله تاپماجا سوروشولوردو. اما نه ائیدیسه، آتالارین درین و آنلاملی باخیشلاری، زنگین و حکمتله دولو دوشونجه لری سوروشولان تاپماجالارین آرخاسیندا گیزله نیردی.

تاپماجادا بیر جورا سیر اولوردو. اونو دوشونن اوشاق چوخ ذکالی و هوشلو گورونوردو. آتا – آنا بئله اوشاقلارین بویون اوخشاماقلا اونو، حیات و دولانیشیغین دا سیرلارینی جلد باخیشلا دوشون مه گه یؤنه لدیردیلر.

" تاپماجالار مختلف اشیاء، حادثه و مفهوم حاققیندا یارانیر ، بونلارین بیر ایکی علامتی دولایی یوللا سؤیله نیلیر . باشقا جهتلری ایسه گیزلی ساخلانیلیر و مخاطب دن اونون جوابی ایسته نیلیر.

تاپماجالارین منشایی اینسانلارین آنیمیستیک دونیا گؤروشونه قاییدیر. بئله کی قدیم اینسانلار بوتون طبیعی قوه لری جانلی بیلمیشلر و اونا گؤره ده قورخارمیشلار بعضی شئی لرین آدین آپارینجا بوتون حیوانلار و طبیعی قوه لر اونو ائشیتسین و بیلسین. اونا گؤره سئی لرین آدینی دولایی صورتده و رمز کیمی چکمیشلر.[ایندی ده بیزیم یئرلر ده قوردا دئییللر کافیر و جینلره و آل آروادینا دئییللر الله نهلت ائله میش. چون اینانیللار بونلارین آدلاری چکیلسه، زیانلیق تؤره دللر.]

بوگون تاپماجالار داها چوخ ایلنجه اولاراق ایشله نیلیر. بیرده اوشاقلاری و جوانلاری دوشونمگه وادار ائدیر. اونلارین بیلیگینی، ذکاسینی، تجربه سینی یوخلاییر."تورک خلق ادبیاتی/علیرضا صرافی

چالیشیریق موغاندا دئییلن تاپماجالاری توپلایاق . سیز اینسانلارین یاردیمینی درین حورمت و سایقیلارلا ایسته ییریک.

 

-آتدان بؤیوک، ایتدن بالاجا: یَهَر

-آتدیم آتانا، دَیدی کوتانا، دنیزده بالیغ، چؤلده جئیرانا: ایلدیریم

-آخشام اولار، اؤلو قیچین اوزادار: کیلیت

-آشاغا گلیر ایشی وار، یوخاری گئدیر یوکو وار: قاشیق

-آغاج باشیندا داری قویوسو: اینجیل

-آغاجا چیخدیم آدامنان، بیر نلبکبی بادامنان، نه دیلی وار نه آغیزی، سؤز دانیشیر آدامنان: کیتاب

-آغامون بیر دونو وار،قاتلاماق اولماز. ایچی دولو لعل-جواهیر له، جوتله مک اولماز: گؤی

-آغ قوشوم جیغ-جیغ ائیلر، یئری پالچیغلیق ائیلر، حسن بگیم گلنده، حسین بگ آجیق ائیلر: گرمیج-مئه

-آلتی داشدیر داش دئییل، اوستو داشدیر داش دئییل، مال-داوار کیمین اوتلار، اونونلا یولداش دئییل: باغا (باغا ایکی تورلو دور، بیری قورباغا دیر، بیری توس باغا)

-آلتی چپر، اوستو چپر، ایچینده آت چاپیلیر: گؤز

-آلتی سودور، اوستو اود: قالیان

آلتی قویون اوستی کئچی باشی فیندیق قویروغی قئیچی: قاررانقوج

-آلچاق دامدان قار یاغار: اَلک-اون

-آلچاق تپه، چیچک سپه: اَلک

-آی آتلار-آتلار، موغاندا اوتلار، واختی گلنده، ساغری سی(بئلی-اومباسی) چاتلار: پامبیق

-آی گلیر آدامینان، بیر خونچا بادامینان، نه دیلی وار نه آغیزی، دانیشیر آدامینان: کیتاب

-آی آغالار من بو ایشه معتلم، آرینین تک-تکده بالی ندن دیر؟ آغاجی یوخ یارپاغی یوخ سویو یوخ، یارین قوینونداکی ناری ندن دیر؟ :...؟

-اول گؤگه رر، اوندان قیزارار، اوندان قارالار: بؤرتیکان

-ائویمیزده بیر کیشی وار، ننم ایله ایشی وار: نئهره

-اوتایدان گئدن کیشی، الینده تندیر شیشی، سندن بیر اَت ایسترم، نه یایی گؤرر نه قیشی: گؤبه لک

-اؤروشده گؤیدور، بازاردا قارا، ائوده قیرمیزی: چای

-اؤزو، اؤز قبرین قازار: دامجی

-اؤزو بیر قاریش، ساققالی ایکی قاریش: خوروز

-اوزوم-اوزوم، یوللارا دوزوم: قاریشقا

-اوزون – اوزون قاییشلار، بیر اوجو موغاندا ایشلر: یول

-اوچ باجیییق، آلینی دلیک: چاتما-قوشما

-اوراق اَیری قان قیرمیزی، ایکی سئرچه نین دؤرت گؤزو، دوه بالاسی چوششک، اونو تاپمییان ائششک: آچمالار ایچینده دیر

اوستی چمن بیچمه لی آلتی بولاغ ایچمه لی: قویون

-او نه دیر؟ یئمیشم اؤلمه میشم، ایندی ده وار یئمه رم، یئمه سم ده اؤلمه رم: آنا سودو

-او نه دیر کی آتارام، تندیر آلتی قاتارام، آغاجلاری ساتارام: ساپاند

-ایکی قونشو بیر-بیرین گؤرمور: گؤز

-ایکی قولاغی وار بیر قارینی: نایلون

-ایکی داغ آراسیندا، سولطان سووا گیریر: آجیتما

-باغدا تاپبیلدار، سودا شاپبیلدار: بالتا، بالیق

-بالاجا قویو دامبیلدار: قالیان

-بالاجا کیشی چپر چکیر: بیز

-بالا لارین ییغیب باشینا سیزیلدیر: سماور

-بالدان شیرین، بالتا دان آغیر: یوخو

-بوخاری آی بوخاری، توستونو چکر یوخاری، بئش آغ ساققال اوتوروب، بیر-بیریندن یوخاری:بارماق

-بیر آغاجیم وار 12 خولو وار، هر خولون 30 یارپاغی وار، هر یارپاغین بیر اوزو آغدیر، بیر اوزو قارا: ایل-آی-گون

-بیر آیاغی وار اوچ گؤزو: راهنما چیراغی

-بیر ائویم وار، نه گؤتو وار نه باشی: یومورتا

-بیر بئله جه میت داشی، یاندیردی داغی-داشی: گولله

-بیر بئله جه میسیری، بگ لر اونون اسیری: قیزیل

-بیر تاباخ آلما، سحره قالما: اولدوز

-بیر تندیریم وار، ایکی چؤره کلی: گیرده کان

-بیرجه قاریج بویو وار، دام دولوسو تویو وار: قوللوقچا(بالاجا چیراق اولارمیش یاغ یوخسا قارا نفت تؤکوب یاندیرارمیشلار)

-بیر دامیم وار آغیز دولو یارماچا: آغیز-دیش

-بیر دامیم وار تک دیرک اوسته: گؤبه لک

-بیردان باخدیم دوزدور، سانادیم قیرخ یوزدور، اوغلو پادشاهلیق ائدیر، آناسی هَله قیزدیر: نار

-بیزدن بیر ماما چیخدی، ال قویدو داما چیخدی: پیشیک

-بوردان ووردوم قیلینجی، عرب ده اوینار اوجو: ایلدیریم

-بو گونلری شنبه دیر، کؤنلومه دوشن ندیر، هم اودسوز هم اوجاقسیز، کؤلگه ده بیشن ندیر: بال

-پالتاری وار درزی گؤرمیییب، اونو وار دییرمان گؤرمیییب، تاختاسی وار دولگر گؤرمیییب: اییده

-تاپ- تاپ باجا، یئر آلتداجا، سامیرآلی ساققالی قوجا: سیچان

-چاتی سو ایچر، دانا کؤپر: بورانی

-چه په ره دوشر، چیققیلداماز: گون

-چیل تویوق، چیلله مه تویوق، کسه رم قانی یوخ: هانا-خالچا

-حسن آغا حبس ده دیر، زنجیری قفس ده دیر، نه یئرده دیر نه گؤیده، تخت روان اوستده دیر: دیل

-حاجیلار حاجا گئدر، چالیشار گئجه گئدر، بیر یومورتانین ایچینده، قیرخ-اَللی جوجه گئدر: نار

-داغدان آشار، دامدان آشماز: قار

-داغدان گلیر ائشینه-ائشینه، پوخو دده نین دیشینه-دیشینه: بال آریسی

-داغدان گلیر داغ کیمین، قوللاری بوداغ کیمین، اگیلدی سو ایچمه گه، آنقیردی اولاغ کیمین: توفنگ

-داغدان گلیر قاچا-قاچا، قیرمیزی تومان پامبیق پاچا: اییده

-داغدان هئلله دیرم سینمیر، بیر یومروغوما دؤزمور: سوغان

-دام اوسته ساری کؤپک: بورانی

-دام اوسته دایلاق اوینار: دولو

-دام اوسته قارا تویوق: بوخاری

-دایانیب دیر دایاق سیز، بویانیب دیر بویاق سیز: گؤی-گؤگ

-دنیز اوستو دوماندی، دومان اوستو ساماندی، سامانا بیر اوت دوشدو، گؤیده آلله آماندی: قالیان

-دنیزده بالیق، باشی یانیق: پیلته

-دییرمانا دن گلیب، چیخین گؤرون کیم گلیب، تیکیل مه میش چووال دا، چکیل مه میش اون گلیب: اییده

-دؤرت قارداش بیر قویویا داش آتیر: مال مه مه سی(امجه گی)

-دوه دابانی، گه زر اوبانی، آلتی قیچی، ایکی دابانی: تَرَزی (ترازو)

-دیلیم-دیلیم نار، دیزیمه جن قار، اوشدو بیر کهلیک، قوندو بیر دیلبار: سامان

-دَییرمانا دن دولدو، زولفوم اوزه بند اولدو، اوچ یوز آلتمیش آلتی تاختا، بیر میسمارا بند اولدو : ایل

-ساری اؤکوز یاتیب دورمور، قارا اؤکوز گئدیر گلمیر: اود-توستو

-ساری ساندیق، ایچی دولو فیندیق: یئمیش

-ساری عاباسی وار بونون، نه خوش صفاسی وار بونون، ایینه ایلن دلیک-دلیک، قیلینجیلا بؤلوک-بؤلوک: پورتاغال

-سحر-سحر آغ اوغلانی ویردیم یئره: فیرتیق

-سککیز-سککیز ساووران، دؤردو میزان ایکی سی خان: ؟

-سورو-سورو قوشلار، سورمئیی قوشلار، نه دیشی وار نه آغزی، آدامی دیشلر: گیجیرتگان

-سووا گیرر لیل له نر، سودان چیخار دیل له نر: بوخوو

بوخوو: «ایکی هالغا دمیر اولاردی، اولارلا آتین قاباق قوللارینی بیر بیرینه باغلاردیلار، آت قاچیب اوزاقلارا گئده بیل مه سین.آت آتیلا-آتیلا یئریردی و هر آتیلاندا او دمیر سس ائله ردی.»

-قاپی دالیندا کیلکه لی قیز: سوپورگه

-قارا آداملار، قیرمیزی دونیادا: قارپیز دنه سی

-قارا تویوق، قارنی ییریق: اوجاق

-قارا تویوق باغدادیر، دیمدیکی تورپاغدادیر: گؤبَلَک

-قارادیر قارغا دئییل، قانادی وار قوش دئییل، تولا کیمین ایی بیلیر، تازییا یولداش دئییل: پیس-پیسانا (بؤجوک)

-قولاغین بورماسان دیلین چیخارتماز: والور-لامپا (خوت وئره نین بورورسان پیلته چیخیر)

-قولو قیچی یوخ، قارنی جیریق، باشی یوخ: پئنجک-کت-سئتره

-قویروغوندان توتماسان، تؤیله یه گئتمز: قاشیق

-قوجا کیشی داغدان شَلَه هئلله دیر: اولگوچ

-قیرخ قارداشیق، باشیمیز بیر بویادا: کیربیت

-قیرخ پیلله کان، مین بیر اوتاق: کلم

-کاغیزینا باخ-کاغیزینا، نه چکیبسن آغیزینا؟ : نئهره سَلَه سی

-کتدن چیخدی ککیللی قیز: سوپورگه

-کور کیشی مئشه دن باخیر: اَزگیل

-گلیردیم بنددن، های ویردی کنددن، اوووردو سومویدن، ساققالی اتدن: خوروز

-گلیردیم سیزدن، قار ووردو دیزدن، آلله آییرماز بیر-بیری میزدن: تَرَزی

-گلن لئیلی، گئدن لئیلی، بیر دابان دا دوران لئیلی: قاپی

-گئتدیم بازارا قازان آلدیم قویروق آلدیم، قازان اَریدی قویروق اَریمه دی: آیاقلا آیاق قابی

-گئجه اَکدیم نوخودو، سحر گؤردوم یوخ اودو: اولدوز

-گئجه ده گئدر، گوندوز ده گئدر، یئرینده کی یئرینده: دییرمان

گئجه ده گزر اوزون قیچ، گونوز ده گزر اوزون قیچ: چای

-گئدن هاجی، گلن هاجی، منه بیر شال آل گتیر، نه اریشی نه آرغاجی: ؟

-گؤردوم آغ آت گلیر، دئدیم هاردان گلیرسن، دئدی قان دنیزیندن، دئدیم نییه قانا باتمامیسان، دئدی آلله قودرتیندن: سوت

-گؤی اؤکوز کولدان باخار: قارپیز

-گؤیدن دوشدو، یاپیشدی: آد

-گؤیده قیفیللی صاندیق: جینقیر-قوز

-گیرده دیر گیرده کان دئییل، ساری دیر زَفَران دئییل، آیاغلی دیر دوران دئییل، یازیلی دیر قوران دئییل: ؟ (بو تاپماجانین آچماسینی کسکینلیکله بیلمیرم. آما منجه قالیان قاباغی qalyan qabağı اولا بیلر. قالیان قاباغی بورانی کیمین ساری اولور، اونو قورودوللار، سونرا بیری آزارلیاندا آدینی اونون اوستونه یازیللار، اینانیللار یاخچیلاشار.)

-من گئدیرم اوقالیر: ایز-رد

-من گئدنده اودا گئدر: کؤلگه

-نه یئرده دیر نه گؤیده، ظولمو جاهان ایچینده: اوشاق آنا قارینیندا

-هالالار های هالالار، داغدا دووشان بالالار، دیمدیکیندن سو ایچر، قویروغوندان بالالار: بوغدا

-هاپ-هاپی، کرکی ساپی، بئش بوداغی، بیر یارپاغی: ترزی

-هامینی به زر، اؤزو لوت گزر: ایینه

-هئل-هئلی جان، بیرنی اَیری جان: نوخود

-هؤرر-هؤرر، بورونو شیشر: جهره

یاشیل اَکَرم، قیرمیزی بیتر: خینا

-یئر آلتدا کؤکلو دووشان: خیش

-یئر آلتیندان قاز گئدر، قاققیلدایار قاز گئدر، کیمسه اونو تاپماسا، یئددی ایل بوغاز گئدر: زومروت قوشو

-یئریینده تک قیچ، دایاناندا اوچ قیچ: داشقا (فورغون)

-یوک آلتدا قانلی کاسا: چوغوندور

-یول اوستده قازان قاینار: قاریشقا

-یول اوستده قارا قازان: قاریشقا

-یول اوستده یوغون آرواد: تندیر

-یومروغوم ییرتیغیوا: جیب

آردی اولاجاق ...



جمعه 6 دی1387-21:15 |